Om te bepalen wat de gemeente de komende jaren gaat doen, is het zaak dat ze een visie formuleert die ze vervolgens vaststelt in beleid. De kerkenraad neemt hiertoe het initiatief, maar neemt de hele gemeente erin mee. Zo creëer je betrokkenheid en wordt het beleidsplan van iedereen.
Menig kerkenraad zal het herkennen. De constatering dat het weer tijd is voor een nieuw beleidsplan zorgt nogal eens voor gezucht tijdens de kerkenraadsvergadering. Beleidsstukken roepen allerlei beelden op, vaak negatieve. ‘Weer zo’n lang stuk dat toch in de la verdwijnt.’ ‘Al die plannen voor de lange termijn, wij gaan liever aan de slag met wat er vandaag op ons pad komt.’ ‘De vorige keer hebben we er als kerkenraad veel uren in gestopt, en toen het klaar was, stelde de gemeente geen enkele vraag.’ Zomaar een greep uit de reacties in een kerkenraad.
Missie, visie en beleid
De termen missie, visie en beleid worden vaak door elkaar gebruikt. Ze hebben alles met elkaar te maken, maar zijn verschillende zaken. Kort gezegd gaat de missie over waar een gemeente voor staat en de visie over waar een gemeente voor gaat. Beide elementen heb je nodig om tot beleid te komen.
In een missie wordt het bestaansrecht van de gemeente beschreven. Waarden en identiteit staan hierbij centraal. In managementboeken wordt gezegd dat het veelal gekoppeld is aan de oprichter van het bedrijf of organisatie. In het geval van de kerk is dat Jezus zelf. Hij had een droom en wilde iets wezenlijks bereiken. Deze missie is in de loop van de eeuwen niet gewijzigd. De gemeente mag hier handen en voeten aan geven.
Hoe ze dat hoopt te doen, beschrijft ze in haar visie. Die kan in de loop der jaren wijzigen. Het woord visie betekent letterlijk 'kijk op iets' oftewel: visioen, vergezicht, verlangen, droom, toekomstperspectief, ideaalbeeld, richtingwijzer. Kortom, bij visie ontwikkelen gaat het over de vraag: hoe zien we de gemeente over 5 of 10 jaar voor ons?
Het beleid is vervolgens een praktische uitwerking van de visie en maakt duidelijk wat de gemeente gaat doen de komende jaren. Missie, visie en beleid vormen samen de inhoud van het beleidsplan.
Kerkorde en Bijbel over visie en beleid
In de kerkorde krijgen kerkenraden de opdracht om iedere vier jaar een beleidsplan op te stellen voor de komende jaren (ord. 4-7-1 en 4-6-8). Deze opdracht wordt direct genoemd na de andere kerntaken van een kerkenraad. Volgens de Toelichting op de kerkorde, pag. 128-129 (2019) kun je hieruit opmaken dat het hebben van een beleidsplan van belang is.
En wat zegt de Bijbel eigenlijk over het hebben van een visie? In ieder geval zijn hier twee specifieke teksten over te vinden. De eerste tekst staat in Spreuken 11:14. Door gebrek aan visie gaat het volk ten onder, een keur van raadgevers brengt het tot bloei. De tweede staat in Lucas 14:28. Want wie van jullie die een toren wil bouwen gaat niet eerst de kosten berekenen, om te zien of hij wel genoeg heeft voor de bouw? De tekst uit Spreuken onderstreept het belang van visie. Een visie lijkt noodzakelijk om te overleven. En het zegt iets over hoe visie tot stand zou moeten komen. Het bepalen van een visie en de koers voor de komende jaren doe je niet in je eentje maar samen met anderen.
De kerkorde is hiermee in lijn en stelt dat het beleidsplan in samenspraak met alle colleges en ‘andere in aanmerking komende organen’ tot stand moet komen. Lucas 14 gaat in op verantwoord beleid. Bezinning gaat voor het handelen, ‘begroten’ voor het ‘bouwen’. In gemeenteperspectief gaat het niet alleen om financiën, maar ook om de talenten die aanwezig zijn in de gemeente. Zijn de plannen realistisch en sluiten ze aan bij wat er gegeven is aan de gemeente?
Het proces van visievorming
Het formuleren van een visie en het vaststellen ervan in beleid is bij uitstek een toekomstgericht én geestelijk proces. De kerkenraad neemt hiertoe het initiatief, maar neemt de hele gemeente erin mee. Zo creëer je betrokkenheid en wordt het beleidsplan van iedereen. Dat is essentieel voor het uiteindelijke slagen van beleid.
Om visie en beleid vast te stellen, is het dus nodig om als gemeente stil te staan bij het hier-en-nu en tegelijkertijd te kijken naar de toekomst. Dit kan niet zonder uitgebreid te luisteren. Luisteren naar God, naar elkaar en naar de omgeving. In de eerste plaats sta je stil bij wat God van de gemeente vraagt. Het maken van visie en beleid is dan ook een weg van gebed. Daarnaast luister je naar elkaar en je omgeving. Het mooiste is als je probeert te waarderen wat er is in plaats van te focussen op wat er niet (meer) is. Een handig hulpmiddel hierbij is Nieuw Kerkelijk Peil (zie kader). De Oude Kerk in Rotterdam-Charlois doorliep dat traject. Heel concreet kwam daaruit dat ze zich meer diaconaal wilde inzetten voor de wijk. Die initiatieven zijn inmiddels in gang gezet. Maar het zorgde er ook voor dat de gemeente weer hoop kreeg. In plaats van te focussen op de vergrijzing van de gemeenteleden gingen ze in gesprek over wat hun dromen waren. Inmiddels is de gemeente een plek waar steeds meer jonge mensen naartoe komen.
In Charlois heeft het visiedocument of beleidsplan de titel Geloof in de toekomst meegekregen. Ouderling Trix Vahl: “Lange tijd was de teneur in deze gemeente: we gaan het licht uitdoen. Daar is verandering in gekomen, en dat nieuwe verhaal, over hoop, zet de toon in het document. We hebben als het ware een nieuw verhaal tegenover het oude gezet. Dat roept enthousiasme op, denken in mogelijkheden. Het zet mensen in beweging.”
