Protestantse Kerk
Doorgaan naar hoofdinhoud

Stap voor stap - Het werk van de beroepingscommissie

Hoe zorg je voor een zorgvuldig en plezierig verloop van de beroepingsprocedure? Zowel de leden van een beroepingscommissie als de predikanten/proponenten hebben daar belang bij.

Kerkenraad: een helder profiel

“Bezint eer ge begint” gaat zeker op voor het beroepingswerk. De kerkenraad formuleert het profiel van de gemeente. Wie zijn wij, waar willen wij aan werken en waarom? Uit dat gemeenteprofiel valt, als het goed is, een helder profiel van de te zoeken predikant af te leiden. De gemeente wordt bij dit proces betrokken.

Representatief: de commissie als afvaardiging

Het is belangrijk een commissie in te stellen met afvaardigingen uit verschillende geledingen van de gemeente. Als je kerk voor de wijk of het hele dorp wilt zijn, dan zijn ook randkerkelijke deelnemers zeer welkom in de commissie.

En een vertegenwoordiging van ‘de jeugd’? Is één lid van 20 jaar genoeg als de rest van de commissieleden 55+ is of ouder?

Let niet alleen op een representatieve commissie, maar ook op de gespreksvaardigheden van de leden. Er moeten ook commissieleden zijn die een gelijkwaardige gesprekspartner voor een predikant kunnen zijn. Voor een goed proces kan een beroepingscommissie van vijf personen soms effectiever zijn dan een van negen personen. 

Effectief: de commissie als team

De ervaring leert dat beroepingscommissies vaak erg gedreven zijn, en veel tijd investeren in de inhoudelijke kant van de werkzaamheden. Maar wat minstens zo belangrijk is voor het beroepingsproces, is de vraag hoe de commissie een team wordt. Als het spannend wordt in de gesprekken bij de besluitvorming, kun je elkaar dan respecteren en vasthouden? 

Een mooie start van teamvorming kan zijn om te delen wat je zelf gelooft. Kennen we elkaar op dat terrein? Iets eenvoudigs als een gezellig etentje is  belangrijk voor de teamvorming en daardoor voor het beroepingswerk. Om hieraan te blijven werken, kun je elke vergadering aan het begin ruimte maken voor de vraag: 'Hoe zit je hier vanavond?' 

Valkuil: de vliegende start

Vaak zie ik commissies die beginnen onder druk: de opdracht om zo snel mogelijk een nieuwe predikant te vinden. Hup, de advertentie de deur uit, desnoods al voordat er toestemming gegeven is. Dit is een grote valkuil Pijl naar beneden aan het begin van het proces.

Want kun je als commissie wel met de opgestelde profielschets aan het werk? Is deze onderscheidend genoeg? Welke elementen zitten er in op grond waarvan je kunt zeggen: die predikant wel en die predikant niet? Als elke gemeentepredikant in het plaatje past, moet het profiel worden aangescherpt. Ook predikanten vinden het belangrijk dat de gemeente in haar profiel voldoende duidelijk maakt waarin zij zich onderscheidt van andere gemeenten. Dan kan een predikant ook inschatten of dit van zijn of haar kant past. 

(Laten) weten wat je doet: de procedure

Het is van belang dat de leden van de beroepingscommissie het samen eens zijn over hoe de procedure verloopt. Soms heeft de kerkenraad daarover al besluiten genomen. De ene manier van werken is voor de commissie tijdrovender dan de andere. Wel zijn er in het algemeen voorwaarden te stellen waaraan een procedure moet voldoen. Zorgvuldigheid en helderheid over de procedure naar predikanten is erg belangrijk. Communiceer duidelijk en tijdig, zodat de predikant weet waar hij of zij aan toe is, in elke fase van het traject. 

Onderscheidend: advertentie en selectie

Wanneer duidelijk wordt omschreven welke speerpunten in de komende jaren in de gemeente van belang zijn, weten predikanten ook waar ze aan toe zijn. Dan krijg je brieven van serieuze kandidaten. Hoe ga je binnengekomen brieven selecteren, naast de informatie van kandidaten die je op internet gevonden hebt? Wat laat je meetellen en wat niet?  Voor de Beroepingswerk voor commissies Pijl naar beneden  ontwikkelde ik een instrument om de brieven op een meer uniforme en professionele wijze te selecteren. Ook de wijze waarop afwijzingen geformuleerd worden, is belangrijk. Wees hierin zorgvuldig en helder. Daar schort het nog wel eens aan, hoorde ik van predikanten. 

De predikant: niet zomaar een werknemer

Het is tegenwoordig in sommige kerkenraden en beroepingscommissies de teneur om zakelijk en strak om te gaan met de (nieuwe) predikant. Alsof de kerkenraad de werkgever is en de predikant de werknemer. Toch gaat de kerkorde uit van een andere relatie, die begint bij het ‘beroepen’ van een predikant en het ‘zich geroepen voelen’ van de predikant. De gemeente die vacant is ziet uit naar een herder en leraar, die het ambt toevertrouwd wordt. Iemand die is vrijgesteld om mensen, ook van buiten de gemeente, te vergezellen. Om hen te helpen de weg met God te gaan. Wanneer dit besef niet (meer) aanwezig is, komt verzakelijking snel om de hoek kijken. 

Een ander aspect hierbij is, dat predikanten hun eigen spiritualiteit gebruiken om de gemeenteleden die hem of haar zijn toevertrouwd, in verbinding te brengen met God. Het is daarom belangrijk dat het in het gesprek tussen beroepingscommissie en predikant ook hierover gaat.

Integriteit: zorgvuldig met mensen omgaan

Hoe gaat de commissie om met de predikanten die op gesprek worden uitgenodigd? Zorgvuldigheid, helderheid en integriteit zijn hierbij van belang. Je kunt als commissie alleen integer met ‘sollicitanten’ omgaan, als je samen duidelijk hebt wie bij het profiel past.

Bijvoorbeeld qua theologische ligging en geslacht. Het getuigt van grote onzorgvuldigheid wanneer een commissie een predikant moet afwijzen ná een gesprek, op grond van een mismatch die vooraf al uit het profiel van de gemeente, het profiel van de gewenste predikant en kenmerken van de sollicitant was af te leiden.

Spreek als commissie ook af hoe je omgaat met de informatie die op internet beschikbaar is. Hoe weeg je een uitspraak die 15 jaar geleden werd gedaan? Is die voldoende om de kandidaat voor een gesprek af te wijzen? Beluister of bekijk je samen diensten? Deel je met elkaar wat je vindt?

Soms zit de ethiek in kleine dingen. Veel predikanten kennen elkaar. Zorg er dus voor dat ze elkaar tijdens de gespreksronden niet zien. Het is onprettig en kan extra spanning geven als je weet wie je medesollicitanten zijn. Solliciteren is privé. Zit er iemand in de commissie de die predikant kent, laat die zich dan op sommige momenten terugtrekken om de andere leden een objectief beeld te laten krijgen. Weet welke vragen je als commissie niet kunt stellen. Welke vragen bevinden zich echt op het privéterrein van de predikant? Gaat het u bijvoorbeeld echt iets aan of zij een kinderwens heeft?

Gesprekstechniek: een echte uitwisseling

Bij een goed gesprek tussen predikant en commissie, hebben alle deelnemers voldoende inbreng. Minder gespreksvaardige commissieleden hebben soms baat bij een training die door de gehele commissie gevolgd wordt. Want wat is er voor een predikant prettiger dan dat er een echt gesprek ontstaat waarin door iedereen over en weer elementen ingebracht kunnen worden. Zo kan er een klik ontstaan. Uit mijn interviews met predikanten komt vaak naar voren: zorg voor een prettige ontspannen sfeer in het gesprek. 

Dat wordt niet bereikt door een voorzitter die namens de rest van de commissie zo ongeveer het gesprek voert, waarbij de anderen zo nu en dan de afgesproken vragen stellen. Als je erachter wilt komen of de predikant bepaalde competenties heeft die jij zoekt, kun je een specifiek soort vragen gebruiken. 

Horen: ‘live’ is beter

Digitaal luisteren en kijken naar een predikant is makkelijk en scheelt reistijd. Maar het vervangt het echte ‘horen van een predikant’ niet. Als commissie wil je ook ‘live’ ervaren hoe het is om een dienst van een predikant mee te maken. Ga hierbij zorgvuldig om met de belangen van de predikant en hoor alleen na overleg. Een onverwachts bezoek aan een kerkdienst kan nare gevolgen hebben wanneer de kerkenraad en gemeente niet weten dat de predikant gesolliciteerd heeft. Spreek van tevoren als commissie met elkaar af, waarop je wilt gaan letten als je de kerkdienst bezoekt. Als slechts een deel van de commissie gaat horen, bespreek dan hoe je het bezoek terugkoppelt aan de anderen.

Afronding: het advies aan de kerkenraad

Heeft de commissie een predikant op het oog die men graag wil beroepen, dan is het van belang om zo snel mogelijk duidelijkheid te geven en te vragen of hij/zij het ook zou willen. Want niets is vervelender om op het laatst als commissie te horen dat de beoogde predikant toch niet wil komen. Dat maakt ook hier dat zorgvuldig contact met de predikant noodzakelijk is. 

Als de predikant ja zegt, is het werk van de beroepingscommissie doorgaans bijna voorbij. Deze laat zien op welke gronden zij het profiel van de voorgestelde predikant bij dat van de gemeente vindt passen. Als de procedure zorgvuldig is doorlopen, is het uitgebrachte beroep vaak het begin van een vruchtbare samenwerking. Niet zelden zijn de leden van een beroepingscommissie dan nog jaren trots op de predikant die zij hebben helpen beroepen.

Voorafgaand aan het werk van de beroepingscommissie wordt de gemeente uitgenodigd om namen in te dienen van personen die naar haar mening voor verkiezing in aanmerking komen. Eveneens is voorgeschreven om een advieslijst met namen te vragen bij de predikant voor het beroepingswerk (werkzaam bij de dienstenorganisatie). Tegelijkertijd kan het team mobiliteit van de dienstenorganisatie adviseren wanneer er specifieke vragen leven met het oog op de vervulling van de vacature of het beroepingswerk. 

Alle informatie rondom beroepingswerk is te vinden op de themapagina 'Vacature in uw gemeente?'

Was deze informatie zinvol?
We hebben uw feedback ontvangen, dankuwel!

Om deze pagina verder te verbeteren zijn wij benieuwd waarom u deze pagina wel of niet zinvol vond. U kunt ons helpen door de onderstaande vragen in te vullen.

Mogen we uw contactgegevens voor eventuele verdere vragen? (niet verplicht)