Protestantse Kerk
Doorgaan naar hoofdinhoud

Wat is eenzaamheid, hoe herkent u het en wat kunt u er aan doen?

Bent u of kent u iemand die eenzaam is? Lees hier meer over eenzaamheid en de mogelijke rol van de kerk.

Wat​ ​is​ ​eenzaamheid?

Sociale isolatie valt niet samen met eenzaamheid. Over wat eenzaamheid nu precies is, lopen de meningen uiteen, maar over een paar zaken kunnen we het wel eens zijn:

a. eenzaamheid heeft te maken met tekorten in de sociale relaties;
b. eenzaamheid is een gevoel wat mensen hebben;
c. eenzaamheid is niet gelijk te stellen met alleen zijn;
d. eenzaamheidsgevoel is onplezierig en bedrukkend.

Ondanks dat er vele omstandigheden zijn die kunnen bijdragen aan een gevoel van eenzaamheid, zal het altijd de persoon zelf zijn die het als zodanig beleeft. Eenzaamheid is een subjectieve beleving. Het gaat hierbij om hoe iemand zijn netwerk waardeert.

Eenzaamheid die intens en langdurig is kan gevolgen hebben voor de gezondheid. Het kan leiden tot neerslachtigheid en depressieve buien of tot een depressie. Als de depressie al onderkend wordt, zal vaak de oplossing in medicijnen gevonden worden. Veelal ontstaat er dan ook een breed scala aan psychosomatische klachten. Veel roken, drinken en weinig bewegen kunnen bijkomende gevolgen zijn. Een ander gevolg kan zijn dat men zichzelf nauwelijks nog de moeite waard vindt. Gevoelens van verlatenheid en angsten om nog sociale contacten te leggen kunnen het ontwikkelen van een minderwaardigheidscomplex bevorderen. Kortom: van eenzaamheid word je ziek.

De​ ​kwaliteit​ ​van​​ ​relaties

Je eenzaam voelen heeft te maken met een kloof tussen de bestaande situatie en de gewenste situatie. Als mensen weinig daadwerkelijke contacten hebben of weinig diepgaande contacten of hoge verwachtingen ten aanzien van hun relaties, dan kunnen mensen zich eenzaam gaan voelen. Dan komt dat omdat het voor hen te weinig is, te oppervlakkig. Zij zouden het graag anders willen. Hoe groter het verschil is tussen de bestaande situatie en de gewenste situatie, hoe meer gevoelens van eenzaamheid iemand zal ervaren. Het heeft dus te maken met de beleving van de persoon zelf. Je kunt niet voor een ander bepalen of hij of zij eenzaam is.

De aard en intensiteit van die beleving zullen mede worden beïnvloed door de achtergronden en oorzaken van de gevoelens van eenzaamheid. Eenzaamheid wordt door iedereen anders beleefd, zo zal ook de manier van omgaan met dergelijke gevoelens per persoon verschillen. Sommigen proberen de eenzaamheid te ontkennen, anderen koesteren wellicht hun eenzaamheid, of kunnen erin berusten. Veelal heeft men hierbij een passieve, afwachtende houding; wachten op een bezoekje of telefoontje.

Er zijn ook mensen die zelf initiatieven zullen nemen om oplossingen voor de eenzaamheid te vinden. Men zoekt dan contacten in buurthuis, kerk of vrijwilligersorganisaties. Of men gaat zelf allerlei activiteiten ter hand nemen, zoals hobby’s, sporten etc. Uiteraard spelen bij de aanpak die men kiest de achtergronden en oorzaken van eenzaamheid een grote rol.

Iedereen heeft behoefte aan deze vijf vormen van contact

Hieronder zijn vijf behoeften beschreven. Als aan elk van deze behoefte wordt voldaan, is de kans dat iemand zich eenzaam voelt, minder groot. Dat één persoon aan al deze behoefte kan voldoen zal weinig voorkomen. Meestal is het zo dat diverse mensen uit de omgeving één of meerdere behoeften kunnen vervullen.

1.​ ​Erbij​ ​horen

Veel mensen willen graag gezellige dingen doen samen met andere mensen (bijvoorbeeld bij een groep horen (van de kerk), wandelen, eten, fietsen, winkelen, kaarten). Veel mensen hebben iemand nodig aan wie zij de kleine dingen van de dag kunnen vertellen, zodat zij wat aanspraak hebben.

2.​ ​Intimiteit

Veel mensen hebben iemand nodig met wie zij kunnen praten over onderwerpen die hen persoonlijk bezighouden. Veel mensen hebben graag dat iemand hen eens aanhaalt. Niet alleen zoals dat in een partnerrelatie gebeurt, maar ook door anderen om wie zij veel geven (bijvoorbeeld een arm om een schouder slaan).

3.​ ​Kunnen​ ​zorgen​ ​voor iets of iemand

Veel mensen vinden het fijn als anderen hen nodig hebben of om voor anderen te kunnen zorgen. Als je bij iemand op bezoek komt die heel moeilijk loopt en die aanbiedt om voor jou koffie te zetten, dan kan je reactie zijn: ”Nou dat hoeft niet hoor. Doet u voor mij maar geen moeite.” Zo ontneem je iemand de kans om voor jou te zorgen, om jou iets te geven. Veel mensen die eenzaam zijn, voelen zich afhankelijk van anderen; ze ontvangen alleen maar.

4.​ ​Bevestiging​ ​van​ ​de​ ​persoon

Veel mensen hebben graag dat anderen werkelijk belangstelling voor hen tonen en laten merken dat zij de moeite waard zijn. Dit kun je doen door te luisteren naar de verhalen die mensen vertellen. Als mensen nog naar de kerk komen, is het zo belangrijk dat ze gegroet worden; dan worden ze gezien en zijn ze iemand.

5.​ ​Assistentie

Veel mensen hebben iemand nodig die ze altijd kunnen bellen. Veel mensen hebben wel eens hulp nodig (bijvoorbeeld voor een boodschap of een klusje als zij ziek zijn of bij het invullen van formulieren).

Drie manieren​ ​van​ ​verwerken​ ​van​ ​eenzaamheid

Er zijn drie manieren waarop mensen om kunnen gaan met eenzaamheid. Drie verschillende manieren om te proberen hun situatie te veranderen of te accepteren.

1. De kwaliteit van hun netwerk verhogen.

De persoon werkt aan zijn of haar eenzaamheid door de contacten uit te breiden en/of de contacten te verdiepen; de kwaliteit van het relatienetwerk (dat zijn de bestaande contacten) wordt zo verhoogd. Hiermee verklein je het verschil tussen de huidige situatie en de gewenste situatie. Dat kan door verandering aan te brengen in het bestaande relatienetwerk. Iemand kan zich aansluiten bij een club, een vriendschap onderhouden, een contact herstellen of vrijwilligerswerk gaan doen. Dit is voor iemand die al eenzaam is extra moeilijk. Voor mensen die dreigen eenzaam te worden, is dit makkelijker te doen. Kerkelijke gemeenten kunnen hierop inspringen door activiteiten aan te bieden en mogelijkheden aan te bieden om vrijwilligerswerk te doen.

2. De wensen verlagen.

Iemand kan de wensen ten aanzien van sociale contacten bijstellen. Bijvoorbeeld dat de kinderen in plaats van iedere week eens in de maand langskomen. Dan zijn de werkelijkheid en de wens dichter bij elkaar gebracht. Deze manier is gericht op de emotie, namelijk de wensen die men koestert ten aanzien van relaties worden omlaag gebracht en meer aangepast aan de realiteit. Als bezoeker (vanuit een kerkelijke gemeente) of in het groepswerk kun je hierin iets betekenen.

3. Proberen de eenzaamheid minder als een probleem te zien.

Deze manier houdt in dat iemand minder belang gaat hechten aan het verschil tussen de werkelijkheid en de wensen. Iemand neemt dan wat afstand van zijn of haar problemen en zoekt afleiding. Deze manier is ook gericht op de emotie en betreft het verminderen van het belang dat gehecht wordt aan het verschil tussen de gewenste (wat je wilt) en feitelijke relaties (wat je hebt). Het verschil blijft weliswaar bestaan, maar men probeert het belang ervan terug te dringen. Dat kan op vele manieren zoals: rationalisatie, (ach, anderen hebben het nog slechter dan ik), of door ontkenning (bepaalde plekken of situaties ga je vermijden), of door het te accepteren (ik schik me in m’n lot). Dit alles betekent dat je leert alleen te zijn en je alleen te vermaken. Als bezoeker kun je hierin samen met iemand naar kijken.

De laatste twee manieren lijken op het eerste gezicht op elkaar. Bij beide manieren is de emotie het onderwerp van aanpassing en is de verwerking van psychologische aard. Het verschil is waar mensen het accent op leggen. Bij 2 ligt het accent op de wensen en daar gaan mensen wat aan doen. Bij 3 ligt het accent op verschil tussen huidige netwerk en de wensen en daar gaat iemand mee aan de slag. Bij de eerste manier ligt het accent op het netwerk zelf.

Was deze informatie zinvol?
We hebben uw feedback ontvangen, dankuwel!

Om deze pagina verder te verbeteren zijn wij benieuwd waarom u deze pagina wel of niet zinvol vond. U kunt ons helpen door de onderstaande vragen in te vullen.

Mogen we uw contactgegevens voor eventuele verdere vragen? (niet verplicht)

Lees meer over

Het thema Pastoraat