Protestantse Kerk
Doorgaan naar hoofdinhoud

“Praat ook op de pioniersplek over veiligheid”

Veel pioniersplekken werken met kwetsbare groepen mensen, zoals kinderen en ouderen. Het is dus belangrijk dat pioniersplekken zich bezighouden met de vraag hoe ze ervoor zorgen dat ze een veilige plek zijn, voor het eigen team én voor de bezoekers.

Hoe gemakkelijk kunnen ongewenste intimiteiten en situaties van seksueel misbruik zich op een pioniersplek voordoen, was de vraag van een pionier aan de coördinator begeleiding pioniersplekken, Maarten Atsma. Ze spraken elkaar in de periode dat #MeToo, de beweging tegen seksueel grensoverschrijdend gedrag, veel aandacht trok.

Een heel terechte vraag, vindt Atsma. “Pioniersplekken zijn kleinschalig en maken veelal gebruik van vrijwilligers. Ongewenste situaties kunnen daar ook voorkomen. Als pioniersplek ben je dan erg kwetsbaar. Voor zover we weten hebben zich nog geen situaties van misbruik voorgedaan op pioniersplekken, maar dat willen we graag zo houden.”

Het begint bij bewustwording

De Protestantse Kerk geeft met de oproep ‘Heeft uw gemeente al nagedacht over een aanpak voor veilig gemeente-zijn?’ aandacht aan veiligheid en onveiligheid. Op de themapagina Veilige Gemeente Pijl naar beneden is veel informatie te vinden, onder meer over bewustwording, wat te doen als het misgaat, en bouwstenen voor beleid. “Pioniersplekken kunnen daar veel informatie halen”, zegt Atsma. “Maak veiligheid onderdeel van het onderlinge gesprek op de pioniersplek. Houd een gesprek over de verhoudingen, over grenzen. In een gemeenschapsstructuur is per definitie sprake van ongelijke machtsverhoudingen. Het begint bij bewustwording.”

Bij pioniersplekken zijn echter factoren die anders zijn dan in plaatselijke gemeenten. Ten eerste draaien pioniersplekken, anders dan in plaatselijke gemeenten, veelal rond één persoon: de pionier. “Je kunt in een machtsverhouding terechtkomen”, zegt Atsma, “een positie waarvan de pionier zich vaak niet bewust is. Een deelnemer kan denken: ‘Als hij het zegt, moet ik het doen.’ En zich wellicht ook gevleid voelen door het verzoek. Het kán ontaarden in onredelijke verzoeken.”

In de tweede plaats werken veel pioniersplekken meer dan de gemiddelde gemeente met sociaal kwetsbare mensen, zoals kinderen en ouderen.

En in de derde plaats: de pioniersplekken zijn nog in een startfase, organisatorisch is nog niet alles geregeld. Atsma: “Dat betekent dat het een uitdaging is om bijvoorbeeld een aannamebeleid voor vrijwilligers te maken. Alle pioniersplekken zullen het belang hiervan erkennen, maar: die klus komt er wel bij, en op pioniersplekken moeten de taken onder een kleine groep mensen verdeeld worden.” Ook zal het voor een pioniersplek niet eenvoudig zijn om een vertrouwenspersoon aan te stellen. “We doen de suggestie om te onderzoeken of je daarvoor aan kunt sluiten bij de kerkelijke gemeente waar je als pioniersplek een band mee hebt. Maar we denken er als begeleiders van pioniersplekken ook over na om een vertrouwenspersoon voor alle pioniersplekken aan te stellen.”

Op weg naar een veilige pioniersplek

De website van de Protestantse Kerk geeft plaatselijke gemeenten een handreiking om te doorlopen op weg naar een veilige gemeente. Voor pioniersplekken zijn daarvan in ieder geval de volgende stappen belangrijk.

Atsma: “Voer in het pioniersteam het gesprek over grenzen in het omgaan met elkaar. De werkvorm die hiervoor gemaakt is, is tijdens de pionierstraining uitgeprobeerd. Eén lid van het pioniersteam gaf aan dat er een cultuur is van elkaar omhelzen, bij het binnenkomen en bij het weggaan. Deze persoon vindt dat niet prettig maar voelt zich als iemand die er later bij is gekomen niet in de positie om dat te zeggen. Mijn advies is altijd: maak iets wat je als onaangenaam ervaart bespreekbaar en probeer die cultuur te doorbreken. Deel je gevoelens eerst eens met één persoon. Waarschijnlijk zijn er meer mensen die er zo over denken.”

De volgende stap is het opstellen van een gedragscode. Die geef je vervolgens aan alle vrijwilligers ter ondertekening. Meteeen een goed moment voor een gesprek.

Denk vervolgens na over omgangsregels. Atsma: “Zoals: voer een pastoraal gesprek altijd in een open ruimte en niet achter een dichte deur. Of: zet bij kinderen altijd twee mensen op een groep, ook al is die nog zo klein.”

Schrijf als pioniersplek ook een aannamebeleid voor vrijwilligers. “Dat houdt bijvoorbeeld in dat met alle potentiële vrijwilligers vooraf een gesprek wordt gevoerd.”

Ook aan te raden: vraag een Verklaring Omtrent Gedrag (VOG) aan voor de leden van je pioniersteam en andere vrijwilligers. Ze zijn voor de meeste vrijwilligers gratis. Dat kan via dit formulier.

Maarten Atsma: “Het is echt wel wat werk, maar als je de belangrijkste stappen zet, kun je onaangename situaties op je pioniersplek veelal voorkomen.”

Hier zijn de genoemde werkvormen en stappen te vinden.

Foto: Freely Photos

Was deze informatie zinvol?
We hebben uw feedback ontvangen, dankuwel!

Om deze pagina verder te verbeteren zijn wij benieuwd waarom u deze pagina wel of niet zinvol vond. U kunt ons helpen door de onderstaande vragen in te vullen.

Mogen we uw contactgegevens voor eventuele verdere vragen? (niet verplicht)

Lees meer over

Het thema Veilige gemeente