Protestantse Kerk
Doorgaan naar hoofdinhoud

Leiding geven aan gemeenten in tijden van corona

Hoe geef je leiding aan de plaatselijke gemeente nu de gebruikelijke vergaderstructuren weggevallen zijn? Hoe vind je elkaar en kun je op goede manieren met elkaar communiceren?

Wat missen we nu?

Als kerkelijke gemeentes zijn we gewend om te vergaderen. Een kerkenraad, een moderamen, een taakgroep pastoraat, een liturgiecommissie - de manier om te overleggen is fysiek bij elkaar te komen, het geloofsgesprek aan te gaan, te brainstormen en te bezinnen, stukken door te nemen, koffie te drinken en (vaak) te laat weer naar huis te gaan. We zijn een vergaderkerk waarbij vrijwel alles via groepsoverleg gaat, waarin de pauzemomenten en de wandelgangen vaak heel belangrijk zijn. En dat kan in deze tijd niet fysiek meer. Het enige functionerende lichaam is vaak alleen het moderamen, al doe ik daarmee de talloze in gemeenten ongetwijfeld onrecht.

En zeker, het beeldbellen heeft zijn intrede gedaan, maar is voor velen nog wennen. Niet iedereen komt daarin mee. En de ene voorzitter of scriba gaat weer anders te werk dan de andere. ‘Ik kan toch gewoon de stukken doorsturen per e-mail’, hoorde ik een scriba zeggen. Dat kan, maar dat lost zeker niet alle vragen op: hoe kom je op het spoor wat er leeft in de gemeente? Waar is behoefte aan? Welke verlangens leven er bij vrijwilligers (waaruit de hele kerk zo’n beetje bestaat)? En hoe ga je om als er spanningsvelden en gevoeligheden optreden in de gemeente? Wie zoekt elkaar op om daarover daar te spreken en hoe communiceer je wat aan de gemeente? Er is nog geen zicht op de mogelijkheid om met grotere groepjes weer fysiek bij elkaar te komen. Dus: hoe vinden we elkaar, stimuleren we elkaar en geven we richting aan gemeenten in coronatijd? 

Spiritueel intermezzo

Deze tijd laat doeners zien en afwachters. Sommigen nemen initiatieven, anderen willen liever even afwachten of weten het even niet. Mensen met digitale ervaring beleven gouden tijden en weten prachtige creatieve online diensten uit te zenden, anderen vinden eenvoudige vormen goed genoeg. Verschillende kerkmodellen komen naar voren. De kerk als actiecentrum die in ieder gat wil springen met creatieve oplossingen. De kerk als zorgcentrum, met aandacht voor de ouderen en met vele belmomenten. In sommige situaties is er zelfs sprake van een kerk als hospitaal Pijl naar beneden , waarbij de kerkruimte beschikbaar wordt gesteld voor coronahulp. De kerk als perpetuum mobile, waarbij de meeste dingen wel min of meer doorgaan. De kerk als klooster, waarbij er een concentratie is op sobere online diensten, verstilling, bezinning.

Vanuit inzichten bij geestelijk leiderschap wordt wel gezegd dat je soms de durf moet hebben om de crisis de crisis  te laten zijn. Om niet direct te handelen, maar vooral eerst te luisteren en te kijken. Wat gebeurt er? Wat gebeurt er met mij? Wat heeft deze tijd, deze crisis ons te zeggen? Wat is Gods stem hierin? Misschien is het helemaal niet zo verkeerd dat we het even niet weten, dat er een periode van stuurloosheid is. Nu we noodgedwongen stil gezet worden, kunnen we juist deze tijd gebruiken om ons te bezinnen. Wat is het meest noodzakelijke? Waar komt het op aan? Een oefenplaats zijn nu overigens al de gestreamde vieringen. De lofzang en het gebed gaan door, met de nodige improvisaties en tussen alle verwarring door. Er is een tijd om rond te dobberen, en een tijd om het roer weer vast te vatten. Daarom een paar handreikingen.

Communiceer helder over wat je aan het doen bent

Veel zal nu neerkomen op moderamina. In sommige moderamina zijn de voorzitters van de verschillende colleges en taakgroepen vertegenwoordigd. Van belang is in ieder geval dat het moderamen en de verschillende voorzitters wegen vinden om contact met elkaar te hebben. Op hun beurt kunnen de voorzitters weer op deze wijze contact zoeken met het eigen college of de eigen taakgroep. Hoe je het ook doet, communiceer vervolgens helder in kerkblad, nieuwsbrief, op de website over hoe je als dagelijks bestuur richting zoekt en geeft aan de gemeente. Geef inzicht aan de gemeente hoe dingen aangepakt worden, en ook wat er blijft liggen.

Een belangrijk aandachtspunt hierbij is de communicatie met de kerkenraad. Juist de bredere kerkenraad kan in deze tijd vergeten worden of buiten spel staan omdat allerlei beslissingen door het moderamen genomen worden. Ambtsdragers moeten wel verantwoordelijkheid kunnen blijven dragen voor wat er gebeurt aan ad hoc beslissingen. Licht je kerkenraadsleden in, met een regelmatige terugkerende update. Betrek hen erbij. En meer dan dat: zorg ervoor dat de eindverantwoordelijkheid bij de gehele kerkenraad blijft liggen. Naast het beeldbellen is er in sommige situaties nu al ruimte voor fysiek overleg onder bepaalde voorwaarden (anderhalve meter afstand, beperkt aantal onderwerpen, beperkt aantal mensen). 

Leer beeldbellen

Ook al is er soms huiver of verzet, het beeldbellen is hiervoor toch echt belangrijk. Vraag hulp aan mensen die er verstand van hebben. Er zijn veel (gratis) programma Pijl naar beneden ’s, zoals Google Hangout-Meet, Skype. En als je eraan begint, leer al gaandeweg de mores van het beeldbellen. Microfoon uitzetten als jezelf niet spreekt, hand op steken als je wat wilt zeggen, een voorzitter die mensen het woord geeft. Beeldbellen geeft mogelijkheden, maar is soms ook lastig, zeker om inhoudelijk te brainstormen over bepaalde onderwerpen. Voordeel is dat dit soort meetings vaak korter zijn dan de gebruikelijke vergaderingen.

Motiveer je vrijwilligers

Veel gemeenten bestaan uit tal van vrijwilligers. De kans bestaat dat juist in deze tijd sommige vrijwilligers uit beeld raken. Investeer in de betrokkenheid van je vrijwilligers. Probeer een interactieketting of belcirkel op te zetten, waarbij de een de ander belt. Niet alleen met de vraag hoe het gaat, maar ook wat de vrijwilliger om zich heen signaleert. Zo’n belcirkel opzetten hoeft niet per se vanuit het moderamen te gebeuren, ook een handige vrijwilliger kan daarbij een indeling en opzet maken. Houd wel als moderamen overzicht op wat er gebeurt.

Creëer ruimte voor initiatieven

Leiding geven betekent soms ook uit handen durven geven. Er ontstaan soms creatieve initiatieven, soms van mensen van wie je het niet had verwacht. Laat als kerkenraad merken dat je hier open voor staat, en houd wel de vinger aan de pols. Niet zozeer om de regie uit te oefenen, maar om de hartslag te voelen en de warmte die veel initiatieven hebben. 

Wees pastor

Predikanten, kerkelijk werkers, pastores - op verschillende manieren geven zij leiding aan de gemeente, samen met moderamen en kerkenraad. Altijd al en in coronatijd in het bijzonder is een goede communicatie onderling van belang: tussen pastores onderling, tussen pastores en moderamen/kerkenraad. En vergeet bij het geven de pastor niet. Aandacht voor hoe het gaat is belangrijk voor iedereen, ook voor de pastor.

Ga spanningsvelden en gevoeligheden niet uit de weg

Niets menselijk is ook een kerkelijke gemeente niet vreemd. Vaak loopt alles soepel en goed, soms zijn er spanningen, fricties, gevoeligheden, conflicten. Die zijn er uiteraard ook in coronatijd. Hoe ga je hier mee om als je elkaar fysiek niet kunt spreken? Dat is zonder meer lastig, maar ook hier geldt: duik er niet voor weg. Neem je verantwoordelijkheid en zoek de communicatie. Ga het gesprek aan en communiceer aan kerkenraad en gemeente helder wat van belang is om te melden. Het komt altijd als een boemerang op je terug als je niet zegt over wat er aan vervelends speelt en de gemeente komt er maanden later toch achter. En: vergeet als gemeente niet dat je niet de enige bent. Zoek contact met buurgemeenten, vraag na wat er in de ring gebeurt. Niet alleen bij spanningen, maar sowieso.

Signaleer wat er leeft

Veel wat wat hierboven staat, komt hierop neer: signaleer wat er leeft! Om te beginnen bij jezelf, bij moderamen, kerkenraad en vrijwilligers. Onderzoek overlegmogelijkheden om elkaar te zien (op afstand), elkaar te spreken. Belangrijkste daarbij is oog hebben voor wat er speelt en oor hebben voor wat er leeft. Luisteren en zien - daar begint en eindigt het allemaal mee. En daartussen door valt het nodige te doen.

Foto: Pixabay

Was deze informatie zinvol?
We hebben uw feedback ontvangen, dankuwel!

Om deze pagina verder te verbeteren zijn wij benieuwd waarom u deze pagina wel of niet zinvol vond. U kunt ons helpen door de onderstaande vragen in te vullen.

Mogen we uw contactgegevens voor eventuele verdere vragen? (niet verplicht)