Protestantse Kerk
Doorgaan naar hoofdinhoud

Kerk staat in tijden van corona niet aan de zijlijn - Zeven overwegingen als bijdrage aan het publieke debat

De kerk wordt door de coronacrisis teruggeworpen op haar identiteit. We staan voor de uitdaging ons te bezinnen op de inhoudelijke gevolgen van deze crisis. De kerk staat niet aan de zijlijn. Zeven overwegingen.

Een onzichtbaar virus raakt de hele mensheid, met grote gevolgen. Niet alleen worden veel mensen ziek en sterft een deel van hen, onze hele manier van leven staat op de kop: thuis blijven, geen fysiek contact, thuis werken ... Voor sommigen een weldaad, voor de meesten een pijnlijke confrontatie met eenzaamheid. De economie komt knarsend tot stilstand. Faillisementen worden voltrokken. En de kerk? We komen niet meer massaal samen. Pastoraat vindt telefonisch plaats. Een pastor gaat op huisbezoek voor het raam van een gemeentelid. De creativiteit is groot, en evenzeer de pijn van het gemis van fysieke nabijheid. 

Lessen leren?

Naarmate de tijd verstrijkt stellen mensen ook vragen. Wat betekent deze pandemie voor onze toekomst? Kunnen we nu misschien sneller en effectiever omschakelen naar een duurzame levensstijl? Vallen er lessen te leren uit deze pandemie als het gaat om de zorg, om de manier waarop we onze economie organiseren en afhankelijk zijn geworden van de productie in lagelonenlanden?

De kerk staat in dit alles niet aan de zijlijn. De christelijke traditie kent belangrijke noties die wezenlijk zijn voor de doordenking van de vragen die de coronacrisis oproept. De kerk wordt door deze crisis teruggeworpen op haar identiteit. We staan voor de uitdaging ons te bezinnen op de inhoudelijke gevolgen van deze crisis.

Zonder ook maar het idee te hebben uitputtend te zijn, noem ik zeven overwegingen. Zeven is voldoende, ook als kerk hebben we er onze handen voorlopig meer dan vol aan. 

Kwetsbaarheid 

We zijn broze mensen. Psalm 103 zingt: ‘De mens, zijn dagen zijn als het gras, hij is als een bloem die bloeit op het veld en verdwijnt zodra de wind hem verzengt.’ De psalm bezingt verder, vol verwondering, de zorg van God over ons kwetsbare bestaan. Het bijzondere van de God van de Bijbel is dat Hij niet op afstand blijft, Hij verbindt zich met ons. Hij daalt af tot in de pijn en het lijden van mensen. Hij wordt vlees en bloed, omarmt ons vanaf een kruis. Dit nodigt ons uit om onze kwetsbaarheid onder ogen te zien. Om niet weg te lopen voor lijden, ziekte en dood, maar elkaar juist in alle ellende nabij te zijn. Ook als de dood het leven raakt. 

Einde aan het maakbaarheidsidee

We ontdekken in deze crisis dat het leven niet maakbaar is. De overheid moest beslissingen nemen terwijl ze beschikte over beperkte kennis. Ook de wetenschap geeft maar ten dele antwoord op de vragen die aan de orde zijn. We hebben het leven niet in onze hand. De toekomst verloopt niet volgens onze protocollen. De coronacrisis zet een definitieve streep door het maakbaarheidsidee. Het geloof leeft niet van onze toekomstplannen en van onze greep naar de toekomst, maar vanuit de vreugdevolle verwachting en zekerheid dat de toekomst aan God is. 

Belang van gemeenschap 

Onze samenleving is doordrongen van individualisering. Solidariteit staat onder druk. Kerkdiensten worden steeds minder bezocht. Door de coronacrisis wordt duidelijk hoe wezenlijk de gemeenschap is. Juist nu we niet of slechts beperkt kunnen samenkomen, blijkt wat we missen. Geloven doe je samen. Het is persoonlijk, maar niet individualistisch. De slogan ‘alleen samen’ geldt niet alleen voor het overwinnen van corona, maar ook voor geloven, hopen en liefhebben. Zonder dat is er geen samenleving mogelijk. 

Ontdekken wat wezenlijk is 

Nu blijkt hoe onmisbaar ondersteunende beroepen en goede zorg zijn. Zorg voor elkaar, door vrijwilligers en professionals, in ziekenhuizen en verpleeghuizen, in revalidatiecentra en aan sterfbedden. Zorg voor mensen in de buurt, die dreigen te vereenzamen. Zorg voor jonge mensen die perspectief missen, en zorg voor ouderen. Hoe belangrijk resultaten, procedures en efficiency ook zijn, de waarde van goede zorg voor lichaam en ziel van een mensenkind is van onschatbare waarde. 

Waarde van lichamelijkheid 

We moeten 1,5 meter afstand houden van elkaar. Steeds meer merken we dat dit nauwelijk op te brengen is. We hebben fysiek contact nodig. Ook geloof en kerk kunnen niet zonder lichamelijkheid. Het Woord is vlees geworden. Gods heil wordt zichtbaar en tastbaar in de vredegroet, in een handdruk, in sacramenten van doop en maaltijd van de Heer, in samen koffie drinken. We raken elkaar aan als we een zegen uitspreken onder handoplegging, als we de zieken zalven. Kerk en samenleving zijn zonder fysiek contact gemankeerd. 

Samenwerken

Opvallende ervaring tijdens de crisis is dat mensen elkaar weten te vinden over grenzen heen. Er blijkt meer samenwerking mogelijk dan voorheen. Ook kerken weten elkaar te vinden. Kerkelijke buurgemeenten verzorgen samen online-vieringen. Kerken en maatschappelijke organisaties slaan de handen ineen. Binnen één week zetten zij gezamenlijk het platform #nietalleen op. In tijden van crisis is er blijkbaar veel mogelijk. 

We zijn wereldburgers 

De pandemie is mede het gevolg van het feit dat we wereldburgers zijn. De vraag is hoe we ons wereldburgerschap op verantwoorde wijze gestalte geven in de toekomst. Kan het anders, met het oog op een gezondere wereld en een schepping die minder hoeft te zuchten onder ons gedrag en onze vervuilende activiteiten? Deze crisis daagt ons uit ons in te zetten voor een wereld die ook voor onze kinderen en kleinkinderen bewoonbaar is. 

Ten slotte 

Het einde van de crisis is nog niet in zicht. In deze situatie zijn wij geroepen kerk te zijn. De bovenstaande overwegingen kunnen kaders bieden, ijkpunten om kerken te helpen een bijdrage te leveren aan de bezinning op en verandering van een wereld in verwarring. Dienstbaar aan God, aan mensen en aan zijn wereld. 

Kerk in tijden van corona

Dit is een samenvatting van de tekst die scriba René de Reuver schreef voor het boek ‘Kerk in tijden van corona’, waarin kerkleiders, theologen en spirituele voortrekkers aan het woord komen. Uitgave van Adveniat en voor € 19,50 te bestellen op adveniat.nl.

Was deze informatie zinvol?
We hebben uw feedback ontvangen, dankuwel!

Om deze pagina verder te verbeteren zijn wij benieuwd waarom u deze pagina wel of niet zinvol vond. U kunt ons helpen door de onderstaande vragen in te vullen.

Mogen we uw contactgegevens voor eventuele verdere vragen? (niet verplicht)