Protestantse Kerk
Doorgaan naar hoofdinhoud

Tea and Cake, een Britse benadering van dorpskerk zijn

Het geloof in de dorpskerk is springlevend, concludeert het platform Dorpskerkenbeweging. Ook in de Engelse plattelandskerk is het wekelijkse thee-uurtje drukbezocht.

Geloven in de dorpskerk

Sinds anderhalf jaar is in de Protestantse Kerk de Dorpskerkenbeweging actief, een platform waar dorpskerkgemeenschappen elkaar inspireren rond ‘kerk in en voor het dorp zijn’. Na anderhalf jaar kan voorzichtig geconcludeerd worden dat het geloof in de dorpskerk springlevend is.

Het dorpskerkenteam bezocht in die anderhalf jaar veel gemeenten en voerde veel gesprekken. Die rondgang leidde tot de keuze van vier centrale thema’s waar de Dorpskerkenbeweging zich de komende tijd zal concentreren: Geloven in de dorpskerk, Lichter kerk-zijn, Kerk en dorp, Kerk en leefbaarheid. 

Om te horen hoe deze thematiek speelt in onze buurlanden, legde een afvaardiging van de Dorpskerkenbeweging afgelopen najaar haar oor te luisteren bij haar collega’s in Engeland. In Engeland zijn rural officers (vergelijkbaar met onze dorpskerkambassadeurs) al zo’n 50 jaar bezig met de vragen rond kerk, dorp en leefbaarheid op het platteland. Het werd een inspirerende ontmoeting met veel herkenning over en weer.

Leven op het platteland

De ontmoeting van de rural officers werd georganiseerd door het Arthur Rank Centre en vond plaats in Launde Abbey. Deze locatie toonde onmiddellijk de kracht en de achilleshiel van het Britse landschap, namelijk de schoonheid en de weerbarstigheid. De prachtige abdij bevond zich in een James Herriot-achtig landschap en bleek moeilijk bereikbaar. Deze schoonheid en de weerbarstigheid vormen samen de werkelijkheid waarmee de mensen in de dorpen en het uitgestrekte platteland zich hebben te verhouden. De dorpen zijn pittoresk en hebben bijna allemaal een mooie kerk, maar wanneer je er opgroeit moet je wel elke dag een lange busrit maken voor je op school bent. En als je in de stad wilt gaan werken is het niet vanzelfsprekend dat het openbaar vervoer je van het dorp naar de stad en weer terug brengt. De slechte toegankelijkheid maakt dat de jonge generaties uit de dorpen vertrekken, met alle sociaal-economische gevolgen van dien.  

De kerkgemeenschappen zijn vaak klein; kerkdiensten op het Britse platteland waar zo’n tien kerkgangers of nog minder naartoe komen zijn eerder regel dan uitzondering. De voorgangers trekken op zondag van de ene naar de andere kerk en verzorgen bijna altijd meerdere diensten per zondag, naast veel begrafenissen. Gelukkig zijn de Britten behept met een enorme portie humor, een belangrijke voorwaarde om het werk vol te kunnen houden.

Bijdrage aan leefbaarheid: Tea and Cake

Net als in Nederland neemt ook in Engeland het aantal kerkgangers snel af. Dit betekent niet dat de kerk aan betekenis inboet, juist niet. Tijdens de bijeenkomst in Launde Abbey werd een onderzoek gepresenteerd waaruit werd geconcludeerd dat er wel degelijk sprake is van groei, niet zozeer in kwantiteit maar des temeer in kwaliteit. Uit het onderzoek bleek dat de manier waarop kerken en kerkgemeenschappen bijdragen aan de leefbaarheid op het platteland steeds belangrijker wordt. Uit een vraag op Facebook bleek dit te worden herkend door werkers in de kerk in Nederland. Zo is er meer ruimte voor een geloofsgesprek, de dominee is vaak bekend in het hele dorp en is er ook voor mensen ‘buiten de kaartenbak’, en er wordt positief gesproken over de kerk.

Een belangrijke bindende factor in Engeland vormt het fenomeen Tea and Cake. Een van de sprekers vertelde: ‘Er woonde een vrouw in het dorp die maar ternauwernood de touwtjes aan elkaar kon knopen. Ze raakte steeds verder afgesloten van de samenleving. Op een bepaald moment vroeg iemand haar of ze een cake zou kunnen bakken voor het wekelijkse thee-uurtje in de kerk. Ze aarzelde, durfde ze dat? Ze werd voor het eerst sinds tijden gevraagd om iets voor een ander te doen. Na enig aarzelen bakte ze toch een cake en bracht deze naar de kerk. Ze voelde zich gezien en gewaardeerd. De vraag naar de cake opende voor haar de deur naar de mensen, naar de kerk en naar de samenleving. Ze herwon langzamerhand haar zelfvertrouwen en haar eigenwaarde, en zij maakt tegenwoordig deel uit van de vaste kern van kerkgangers.’ Een prachtig klein voorbeeld van het thema ‘kerk en leefbaarheid’. 

Ook de context waarin de kerk zich bevindt (Kerk en dorp) kwam aan de orde. Een pastor, werkzaam in het Peakdistrict, vertelde over haar ervaringen om kerk en omgeving op elkaar te betrekken door zo nu en dan kerkdiensten in de openlucht te organiseren, of Tea and Cake aan te bieden in de kerk voor de wandelaars en mountainbikers die genoten van de natuur en nu ook van de bijzondere kerken in die omgeving. 

Uit een klein dorp kwam het voorbeeld van enkele vrouwen in de kerk die zich afvroegen wat zij het dorp te bieden hadden. Iemand stelde de vraag: ‘Waar zijn jullie goed in?‘ Gekscherend werd geantwoord: ‘Thee zetten.’ Toen bleek dat tegenover de kerk een consultatiebureau was zonder mogelijkheid om thee te zetten, was de verbinding snel gelegd. Wanneer het consultatiebureau zijn deur opende voor de patiënten, zette de kerk de deur open voor de thee. Sindsdien ontstaan er onverwachte ontmoetingen die het leven in het dorp en in de kerk opnieuw kleuren.

Geloven in de dorpskerk: Be faithful, not successful

De tijd die we doorbrachten met onze Britse collega’s in Launde Abbey is samengevat terug te voeren op twee uitspraken. ‘Be faithful, not successful’ en ‘Being becomes before doing’.

Het mooie woord faithful betekent zowel ‘geloven’ als ‘vertrouwen’. In het Nederlands kennen we helaas geen term waarin de woorden ‘geloven’ en ‘vertrouwen’ zo met elkaar zijn verweven. In kerkelijke context kiezen we vaak voor het woord ‘geloven’. Dat woord is voor veel mensen echter besmet met betekenissen die al snel een stevige weerstand oproepen. En dat is jammer. Het woord faithful is veelomvattender en wekt minder weerstand op dan het woord believe, geloven. 

Be faithful, not successful. De verhalen die werden verteld tijdens de rural officers gathering waren verhalen over mensen, over dorps- en kerkgemeenschappen, over relaties tussen mensen, over de manier waarop zij zich verhouden ten opzichte van de schoonheid en de weerbarstigheid van het Britse platteland. Verhalen over de manier waarop de lokale kerk hierin haar plek heeft. Uit de verhalen sprak vertrouwen en geloof in de mensen die hun leven leiden in relatie tot God, elkaar en de wereld om hen heen. Het waren geen klinkende succesverhalen over evenementen of spetterende shows, er werd niet gescoord. Wel sprak uit de verhalen een rustig, doortastend en volhardend vertrouwen en geloof dat de weg die Jezus ging nog steeds een weg is die door ons kan worden gegaan. Simpelweg door daar te zijn waar mensen zijn, door mensen aan te spreken op hun zijn en kunnen, door oog te hebben voor de omgeving waarin je voeten een weg vinden, en doordat je er kunt zijn voor iemand die het water aan de lippen staat. Be faithful, not successful.

Dragende kracht

En daarmee kom ik bij die tweede uitspraak, being becomes before doing. Het gaat in dorps- en kerkgemeenschappen in eerste instantie om het ‘zijn’. Je hebt elkaar niet gekozen maar je vormt wel samen een gemeenschap. Een gemeenschap waar bepaalde families soms al generaties lang deel van uitmaken. Met die gemeenschap heb je het in een dorp te doen en ook in een kerk. Wanneer in een gemeenschap een dragende kracht van vertrouwen bestaat, wanneer de relaties dusdanig gezond zijn dat de onvermijdelijke strubbelingen op kunnen worden gevangen, komt er als vanzelf ruimte om samen dingen te doen: initiatieven ontwikkelen voor elkaar, voor de gemeenschap, voor de kinderen. Het begint altijd bij het zijn, van daaruit kunnen mooie activiteiten ontstaan. Andersom, doing before being, is vaak gedoemd te mislukken. Iemand kan van alles en nog wat organiseren, maar wanneer dit niet wordt gedragen door de gemeenschap, dan zal al het ‘doen’ al snel verdampen omdat het geen grond heeft om in te wortelen.

Kerken zijn geen bedrijven, kerkgemeenschappen worden gevormd door mensen die een langdurige vertrouwensrelatie aangaan met elkaar, met de omgeving en met God. Kerken maken al eeuwenlang deel uit van de grond waarop mensen leven. Kerken zijn gebaat bij traagheid en bij tijd ‘verspillen’ omdat alleen wanneer er tijd is, ruimte kan ontstaan voor echte ontmoeting en een duurzame relatie. Wanneer kerken deze waarden van traagheid, trouw, en tijd verspillen uit het oog verliezen, zullen misschien mooie events als paddestoelen uit de grond schieten, maar die zullen de kerken geen goed doen. Immers, paddestoelen wortelen niet, zijn slechts een losse samenstelling van schimmeldraden die alweer oplossen als je ernaar kijkt. Alleen wanneer vanuit de gemeenschap, de zijnde gemeenschap, iets wordt ontwikkeld, kan het wortelen en daardoor groeien. Being becomes before doing. 

Nieuwe wegen op oude gronden

De Dorpskerkenbeweging zoekt steeds naar nieuwe wegen die ontstaan vanuit de oude gronden waarop we staan in de kerk en de traditie. Dat deze wegen geen doodlopende wegen zijn bleek uit ons bezoek aan Engeland, maar ook uit alle gesprekken en ervaringen die het afgelopen anderhalf jaar zijn opgedaan in de kerken in de dorpen in Nederland. Enerzijds zagen we de kracht en diepgang van de liturgie, anderzijds de deuren die zich openen naar de omgeving en daarmee de bijdrage aan de leefbaarheid van het platteland. Dit maakt dat we voorzichtig kunnen concluderen dat het geloof in de dorpskerk springlevend is. Het met elkaar delen van het geloof in de dorpskerk betekent een toekomst tegemoet gaan waarin kerk en dorp elkaar kunnen aanvullen en versterken.

Was deze informatie zinvol?
We hebben uw feedback ontvangen, dankuwel!

Om deze pagina verder te verbeteren zijn wij benieuwd waarom u deze pagina wel of niet zinvol vond. U kunt ons helpen door de onderstaande vragen in te vullen.

Mogen we uw contactgegevens voor eventuele verdere vragen? (niet verplicht)