Protestantse Kerk
Doorgaan naar hoofdinhoud

Geloofsopvoeding in de dorpskerk, niet alleen voor kinderen

Hoe ben je als dorpskerk relevant in het dorp? Bewustwording van wat je als kerkgemeenschap in huis hebt, is een belangrijke eerste stap, schrijft Jolanda Tuma. Geloofsopvoeding helpt dat bewustzijn te vergroten. En nee, geloofsopvoeding is niet alleen iets voor kinderen.

De dorpskerkenbeweging van de Protestantse Kerk Nederland is in gesprek met dorpskerkgemeenschappen over de vraag hoe kerk te zijn en te blijven in de dorpen. Een belangrijk onderwerp in die gesprekken vormt de vraag naar de relevantie van kerk-zijn in een dorp. Stel dat een kerk de deur moet sluiten, is dat dan een aderlating voor het dorp of is het een logische stap op weg naar een seculiere samenleving? Vanuit verschillend perspectief zal dit uiteraard verschillend worden ervaren. Een inwoner van het dorp die niet bij de kerk betrokken was zal er niet van wakker liggen, iemand die zijn of haar leven lang met huid en haar betrokken was bij de kerkgemeenschap zal het ervaren als een groot verlies.

De dorpskerkenbeweging probeert het gesprek over de relevantie van kerk-zijn in het dorp aan te gaan en te stimuleren. In de vraag naar relevantie is bewustwording een essentiële stap. Bewustwording van wat je als kerkgemeenschap in huis hebt aan waarden en op
welke wijze deze waarden ook een rol kunnen spelen in de context van het dorp of de omgeving waar je leeft. Hoe bijbelse verhalen, liturgie, pastoraat, diaconaat en rentmeesterschap relevant kunnen worden in de context van je eigen dorp.

Geloofsopvoeding helpt om bewustwording te vergroten. En dat geloofsopvoeding niet alleen voor kinderen is, wordt in onderstaand verhaal duidelijk.

‘Wie het Koninkrijk van God niet ontvangt als een kind, zal het voorzeker niet binnen gaan’. Aan die woorden denk ik vaak als ik al die inspanning zie bij kerken wanneer het gaat over geloofsopvoeding. Er wordt tegenwoordig van alles uit de kast gehaald om kinderen en jongeren maar te betrekken bij de kerk en hen op te voeden in geloof. Maar als je het verhaal over de kinderen in de bijbel leest, is het alsof Jezus zegt: laat de kinderen met rust, omarm hen, zegen hen en kijk vooral naar hoe zij leven. Daar kun je als volwassenen nog wat van leren: ‘Wie het koninkrijk niet ontvangt als een kind…’ Kinderen hebben blijkbaar iets wat volwassenen zijn kwijtgeraakt.

Als ik denk aan mijn eigen jonge jaren dan herinner ik me de mooie verhalen die werden verteld op de zondagsschool, de natuur die overal om me heen was en mijn ouders die rechtvaardigheid gewoon deden zonder daar verder woorden aan vuil te maken. Ik heb de kerk lange tijd niet zo serieus genomen, maar op een bepaald moment werd ik rond mijn 30e toch aangesproken door een roep om rechtvaardigheid die klonk vanuit een kerk. In diezelfde kerk werd ook iets in mij wakker geroepen wat tijdens mijn middelbare school en studietijd verborgen was geraakt. De liturgie, de symboliek, de sacrale ruimte van de kerk, de muziek die daar klonk, het raakte een snaar waarvan ik het bestaan was vergeten. Ik zocht mijn weg binnen de kerk en dan weer eens buiten de kerk. Een weg van bewustwording en de vraag: wat is mijn relatie met God, met de wereld en de mensen om mij heen? Het bleek een reis die nooit klaar is en steeds opnieuw vraagt om actualisering.

Opvoeding in geloof is mijns inziens iets dat hoort bij het volwassen leven en niet alleen bij kinderen. Met opvoeding bedoel ik het doordenken en doorleven van de relatie tussen jezelf, God, de mensen en de wereld om je heen. Die verhoudingen zijn voortdurend in beweging en moeten steeds opnieuw worden bevraagd. De kerk vormt mijns inziens een plek waar dit gesprek zou kunnen plaatsvinden en waar we als geloofsgemeenschap het leven van recht en vrede kunnen oefenen. Elkaar bevragen en bemoedigen op de weg die we gaan door het leven in een wereld die voortdurend in beweging is.

Trees van Montfoort zoekt in haar boek ‘Groene theologie’ bijvoorbeeld naar een actualisering van theologie vanuit de context van de ecologische crisis waarin we verkeren. Zij herleest de bijbel en enkele filosofen en probeert vanuit geloof opnieuw na te denken over de relatie tussen God, mens en wereld. Ze geeft een nieuwe stem aan de theologie om serieus gesprekspartner te kunnen zijn in het vraagstuk over duurzaamheid en ecologische problemen. Vanuit een gedeelde zorg biedt de theologie een eigen visie waarin mensen zich
herkennen en zich geinspireerd voelen. Een voorbeeld van hoe zoiets in de praktijk uitwerkt vertelde collega Betsy Nobel, dorpskerkambassadeur in midden Nederland. In de gemeente waar zij zelf als predikant werkzaam is, is ‘Groene Kerk’ een onderwerp van belang geworden. Het idee van Groene Kerk, ontstaan vanuit de kerk, blijkt een veel breder draagvlak te hebben dan de kerkmuren. Veel mensen die normaal gesproken niet op zondagmorgen in de kerkbanken aanschuiven maken wel deel uit van de werkgroep Groene Kerk. Duurzaamheidsvraagstukken, zowel in praktische als in meer beschouwende zin, worden onder de aandacht gebracht. Betsy: ‘Opeens branden er led-lampen in de kerk. Iets wat al jaren op de agenda stond, en nu opeens gebeurt omdat mensen er samen de schouders onder zetten.’ Zo simpel kan het zijn.

Misschien is het wel meer dan ooit tijd om vanuit geloofsperspectief vragen te stellen bij de gespreksonderwerpen die ons aan de lippen staan. De vragen die ook spelen in de context van het eigen dorp: de zorg voor elkaar, de zorg voor hen die balanceren op het randje van de samenleving, de zorg voor de leefomgeving. Op welke manier kunnen we omgaan met deze zaken vanuit een gelovig perspectief, ook in ons eigen dorp? Niet evangeliserend maar vanuit het visioen van een rechtvaardige wereld vol van vrede. Is het mogelijk om vanuit een gelovig perspectief ruimte te geven aan een andere visie op de wereld dan die van economische groei en uitputting? Deze vragen vergen een geloofsdoordenking / opvoeding van volwassen mensen. Een opvoeding die nooit klaar is omdat de actualiteit van dorp en samenleving ook nooit klaar is en daarmee voortdurend de verhoudingen bevraagt over God, mens en wereld. Dit is niet alleen voer voor theologen, maar voor ieder mens die zich betrokken voelt bij kerk en dorp. En dat vergt een life long learning, een levenslange geloofsopvoeding. De dorpskerkambassadeurs zijn graag bereid in dit gesprek deel te nemen.

Maar het gaat toch niet alleen om de wereld om ons heen, geloof heeft toch ook een innerlijke, een spirituele kant? Zeker! En misschien kunnen we wat dat betreft maar beter even terugkeren naar die kinderen die Jezus omarmt en zegent en waarvan hij zegt: ‘Wie het Koninkrijk van God niet ontvangt als een kind, zal het voorzeker niet binnengaan.’ Jonge kinderen kunnen spelen. Zij spelen bij wijze van spreken met de werkelijkheid. Voor kinderen lopen het verstandelijk bewustzijn en het symbolisch bewustzijn nog heerlijk door
elkaar heen. Kinderen verstaan de taal van de verbeelding en gaan daar op een eigen wijze mee om. Op latere leeftijd verdwijnt dit symbolisch bewustzijn wat achter de coulissen, maar blijft latent aanwezig in de pubertijd en in de volwassen tijd. Dit bewustzijn kan worden wakker geroepen door bijvoorbeeld muziek, stilte, symboliek, een intense ervaring enzovoort. Het concept van Kliederkerk maakt dankbaar gebruik van dit spel tussen verstandelijk en symbolisch bewustzijn en verbindt kinderen en volwassenen met elkaar.

Geloofsopvoeding heeft ook te maken met het wakker schudden van dat symbolisch bewustzijn dat ieder mens meer of minder heeft verborgen achter de coulissen van het ‘gezond’ verstand. We worden op zondagmorgen uitgenodigd om even stil te staan, stil te worden, aandachtig te zijn, even uit de maalstroom van het leven te stappen. Even die andere ruimte te betreden, die sacrale ruimte, om vrijmoedig te spelen met de woorden en de beelden, de muziek en de symboliek die ons door de eeuwen heen zijn aangereikt. Wie weet worden dan weer snaren geraakt waarvan je het bestaan niet meer wist. En ook dat is een life long learning, van steeds opnieuw gevoed worden en geraakt, en vanuit die ruimte weer de wereld in te gaan. 

Als we terugkijken op het eerste jaar van de dorpskerkenbeweging zien we een heel groot aantal dorpskerken die prachtige verhalen vertellen over de wijze waarop zij relevant zijn of willen zijn voor de eigen dorpscontext en dat dat weer snaren raakt die soms lange tijd verstopt waren onder een laag van zorg en moeite. Er spreekt niet alleen bewustzijn, maar ook ontspanning uit al die verhalen. Deze verhalen van dorpskerken zijn aanstekelijk en motiveren andere dorpskerken weer om ook met nieuwe ogen naar eigen kerk en dorp te
kijken. Het is als met kleine kaarsen die elkaar aansteken en uiteindelijk een groot licht gaat vormen die je niet meer over het hoofd kan zien. De dorpskerk leeft!

Was deze informatie zinvol?
We hebben uw feedback ontvangen, dankuwel!

Om deze pagina verder te verbeteren zijn wij benieuwd waarom u deze pagina wel of niet zinvol vond. U kunt ons helpen door de onderstaande vragen in te vullen.

Mogen we uw contactgegevens voor eventuele verdere vragen? (niet verplicht)

Lees meer over

Het thema Geloofsgesprek