Protestantse Kerk
Doorgaan naar hoofdinhoud

“De kerk kan eenzaamheid verlichten”

Hoe kun je als kerk iets betekenen voor mensen die eenzaam zijn? "Denk niet direct in oplossingen, maar help om het uit te houden", adviseert pastor Marinus van den Berg.

Van den Berg, die veertig jaar als geestelijk verzorger in de gezondheidszorg werkte, vindt eenzaamheid maar een abstract begrip. “Door hoe we het woord invullen, roept het bij mij wat weerstand op. We hebben het over strijden tegen eenzaamheid, alsof het een soort oorlog is. Het woord roept ook verwarring op. Eenzaam zijn is niet hetzelfde als alleen zijn. Bovendien kun je je in een groep soms eenzamer voelen dan wanneer je alleen bent. Waar hebben we het dus over?”

De pijn zit in de niet-gekozen eenzaamheid, meent Van den Berg. “Ik noem dat liever isolement. Dat treedt op als er geen verbinding is met anderen.”

Vragen stellen

De ervaring van Van den Berg is dat pastoraal werkenden in de kerk het nogal eens moeilijk vinden om eenzaamheid bespreekbaar te maken. Begin maar gewoon met een open vraag, zegt hij. “Aan mensen die alleen wonen, kun je bijvoorbeeld vragen: hoe is het om alleen te leven? Aan mensen die zeggen dat ze tegen het weekend opzien, kun je vragen: hoe voelt dat voor u? Daarmee maak je een gesprek mogelijk, mensen kunnen hun verhaal delen.”

Van den Berg ziet een belangrijke taak voor de kerk in het creëren van contactmomenten. Zoals het koffiedrinken na afloop van de kerkdienst. Eenzaamheid oplossen kan de kerk niet. “Dat is te pretentieus. Maar de kerk kan signaleren en daardoor misschien eenzaamheid voorkómen. En de kerk kan eenzaamheid verlichten.”

Actief opzoeken

Dat je als kerk niet direct met oplossingen hoeft te komen, is ook de ervaring van Bart Starreveld, wijkpastor in de wijken Ommoord en Lombardijen in Rotterdam. “Wijken met veel problemen: armoede en vereenzaming, in die volgorde.” Om eenzame mensen in deze wijken te bereiken, is het wijkpastoraat opgezet. Wijkpastoraat is een go, zegt Starreveld, niet een come. “Eenzame mensen trekken zich meestal terug. Je moet hen bezoeken, ze komen niet binnenlopen. Ga de wijk in, spreek mensen aan. Dat is niet moeilijk, vraag eenvoudig hoe het met hem of haar gaat. Dat contact is belangrijk. Je hoeft niet gelijk met oplossingen te komen, je hoeft er alleen maar te zijn.”

Als wijkpastor spreekt Starreveld mensen op straat, maar hij komt ook bij mensen achter de voordeur. “En ik kijk ook weleens in de koelkast. Die zegt vaak genoeg. Er zijn gezinnen met kinderen die maar net rond kunnen komen. Er hoeft maar één ding mis te gaan, en het is foute boel.” Armoede is een belangrijke oorzaak van eenzaamheid, weet Starreveld. “Je loopt er niet mee te koop, je trekt je vaak terug binnen de muren van je eigen woning.”

Armoede en eenzaamheid zouden we in een moderne samenleving niet moeten accepteren, vindt hij. “De overheid predikt zelfredzaamheid, maar dat is niet voor iedereen weggelegd, zeker niet als er sprake is van schuldenproblematiek. Instanties verwijzen vaak naar de website. Iemand spreken is er bijna niet meer bij.”

Een hand toesteken

De kerk heeft hier een rol, vindt Starreveld. “Ga de wijk in, zorg dat je als kerk een gezicht krijgt, en geef het kerkgebouw nadrukkelijk een nieuwe functie, namelijk die van gastvrije plek. Schenk er bijvoorbeeld koffie ‘met gesprek’ en houd er spreekuur. Maar zoek de mensen dus eerst op. De drempel naar de kerk als gastvrije plek moet nog wel genomen worden.”

Niet alleen als kerk kun je wat doen aan eenzaamheid, ook als medemens. “Eenzame mensen kun je herkennen. En soms voel je gewoon dat iemand eenzaam is. Laat je eens storen door iemand anders, zet je agenda even opzij. De momenten waarop je een ander een hand toesteekt, daar krijg je nooit spijt van.”

Huisbezoek

Dat armoede kan leiden tot eenzaamheid is wel bekend, maar kan andersom ook? Eenzaamheid die mensen de armoede in drijft? Veel ervaringen met dak- en thuislozen wijzen wel in die richting, zegt Peter van Helden. Als predikant in Rotterdam-Kralingen was deze emeritus-predikant al erg betrokken op het wel en wee van stad en buurt. Later in Den Bosch had hij als predikant specifieke aandacht voor dak- en thuislozen. “Ik leerde daar dat je in vijf stappen dakloos kunt zijn, en dat het in alle lagen van de bevolking voorkomt, ook bij hoogopgeleiden. Wat kun je doen in het stadium voordat het misgaat? Daar is volgens mij een rol voor de kerk weggelegd.”

Om te weten te komen waar en wanneer het mis kan gaan, is het van belang dat je de mensen kent en opzoekt. Van Helden betreurt het dat kerken vandaag de dag amper meer aan huisbezoek doen. “Juist dat aanbellen is zo belangrijk. Je kunt dat doen als je iemand al een tijdje mist, of als je ziet dat vitrages ergens altijd dicht zitten. Als kerk kun je zonder agenda op iemand afstappen. Gewoon om te vragen hoe het is, meer niet.”

Zeven jaar geleden combineerde de Protestantse Gemeente Den Bosch het huisbezoek met de actie Kerkbalans. “Met de boodschap ‘we willen weten hoe het met je gaat’ in plaats van de envelop met de vraag om geld hebben we voor alle adressen een mooi boek gemaakt waarin de gemeente gepresenteerd werd als open gemeenschap met aandacht voor anderen. De vrijwilligers - die we voor die keer ook onder pastorale wijkteams geworven hadden - waren enthousiast; met zo'n mooi boek wilden ze wel op pad. Het leverde kwalitatief goede gesprekken op, en het boek bleef bij mensen achter. De kerk had zich hiermee van een andere kant laten zien. En de gemeenteleden, ook zij die niet in de kerk komen, wisten weer dat ze bij de kerk terechtkunnen.”

Foto: Shutterstock

Was deze informatie zinvol?
We hebben uw feedback ontvangen, dankuwel!

Om deze pagina verder te verbeteren zijn wij benieuwd waarom u deze pagina wel of niet zinvol vond. U kunt ons helpen door de onderstaande vragen in te vullen.

Mogen we uw contactgegevens voor eventuele verdere vragen? (niet verplicht)

Lees meer over

Het thema Pastoraat