Protestantse Kerk
Doorgaan naar hoofdinhoud

Crisispastoraat in tijden van corona

Een crisissituatie waar u als pastor bij gevraagd wordt: alles in u wil er zo snel mogelijk bij zijn, want presentie is uw pastorale kracht. Maar in een tijd met corona moet het misschien anders. Hoe geeft u vorm aan crisispastoraat in een tijd van corona? En wat voor crisispastoraat kan corona opleveren? Een leestekst voor pastores.

Een crisis is een situatie die het leven van een pastorant helemaal overhoop gooit. Iets waar iemand als vanzelfsprekend op vertrouwde (mensen in zijn/haar leefomgeving, fysieke en mentale gezondheid, werk) wordt onverwachts en onverbiddelijk afgebroken. Dat vraagt om crisispastoraat. En een pastor wil intuïtief en ogenblikkelijk reageren met wat hij of zij als zijn/haar kracht ziet: aanwezig zijn, luisteren, gevoelens van de pastorant uitdiepen, empathisch meegaan. 

Maar wat in het normale pastoraat sterke competenties zijn, moet in het crisispastoraat een andere vorm krijgen. Spreek maar eens met een verpleegkundige van de Spoed Eisende Hulp of met een brandweerman/vrouw. Ze zullen allemaal een eigen protocol hebben waarin de eigen veiligheid voorop staat (als de hulpverlener ook hulp nodig heeft, wordt de situatie alleen maar erger), en er een goede en snelle analyse van de situatie is, gevolgd door gecoördineerde actie en een goede evaluatie. 

In het crisispastoraat werken we vaak met het ABCD van pastoraal theoloog Howard Clinebell. Begin met Aandachtig kijken wat er aan de hand is. Wat is de acute situatie en wat is het acute gedrag van de pastorant? Dan volgt: Bepaal de kern. Ga niet uitwijden over oorzaken in het verleden en ga niet uitdiepen wat de pastorant aan gevoelens heeft maar kom tot de kern van wat er nú toe doet.  

Kom vervolgens tot Constructieve actie die een dilemma doorbreekt, paniek wegneemt of voor het moment een wending aan de crisis geeft. Dat kan zijn door het rustig en helder terugbrengen van een situatie tot een overzichtelijke keuze voor dit moment, door hulpverlenende actie, bemiddeling naar hulpverlening of door pastorale interventies als stilte, gebed, zalving, zegen of het aansteken van een kaarsje. Na deze constructieve crisisinterventie komt de Doorgaande ontwikkeling: het verankeren van de verleende zorg voor langere duur, door hulpverlening, verdere pastorale begeleiding en het aanboren van een netwerk. 

Crisispastoraat en de coronamaatregelen

Wordt u als pastor ingeschakeld voor crisispastoraat, bijvoorbeeld bij een sterfbed, dan begint dit crisispastoraat ook in tijden van coronamaatregelen met Aandachtig bekijken van de situatie en van daaruit tot handelen komen. En dan zijn de coronarichtlijnen een bepalend deel van de situatie. 

Wie als categoriaal pastor werkt in een organisatie of instelling heeft richtlijnen gekregen van zijn of haar leidinggevende over wat er mogelijk is in het contact met een cliënt, patiënt of pastorant eventuele naasten en collega’s. Zo nodig kunt u de GGD raadplegen (www.ggd.nl en dan klikken naar de eigen regio) of de beroepsvereniging VGVZ. 

De gemeentepastor (predikant of kerkelijk werker) moet zelf afwegingen maken wat zinvol handelen is binnen de grenzen van de gestelde richtlijnen. Geen handen schudden, anderhalf meter afstand houden, niezen in de elleboog, papieren zakdoekjes gebruiken, handen desinfecteren: het geldt allemaal ook voor de pastor. 

Het is soms niet mogelijk om iemand aan het sterfbed in het ziekenhuis of zorginstelling te bezoeken. Vraag naar de regels van het ziekenhuis en vraag naar wat er wel mogelijk is maar respecteer de (on)mogelijkheden van het personeel ter plekke. Schakel een geestelijk verzorger van de instelling in, die misschien wel contact mag hebben. Wellicht is er ook telefonisch contact met de pastorant mogelijk. 

Bij familiegesprekken na het overlijden is het meestal moeilijk om de anderhalf meter regel te hanteren, wanneer allerlei mensen in een woonkamer bij elkaar zijn. Overleg met de uitvaartleider hoe men hierop inspeelt. Er is veel mogelijk in telefonisch contact. (Zie ook de tips voor telefonisch pastoraat.) Wellicht is het mogelijk een gesprek te organiseren in een andere ruimte waar het mogelijk is om stoelen ruim uit elkaar te zetten, bijvoorbeeld bij de uitvaartonderneming of in een zaaltje van het kerkgebouw. Anders moet het gesprek opgesplitst worden in deelgesprekken met 1-2 gesprekspartners. 

Meerdere uitvaartondernemingen hanteren voor de uitvaartplechtigheid zelf een regel van tien nabestaanden bij de uitvaartplechtigheid en suggereren een latere gedachtenisbijeenkomst voor andere meelevenden. De plechtigheid kan ook worden opgenomen en gedeeld. 

Uit uw deelneming of troost niet met een handdruk of omhelzing, maar bijvoorbeeld met een hand op het hart. Het is misschien moeilijk om uzelf hierin te bedwingen. Benoem wat u doet en het ongemak erbij. 

Misschien denkt u zelf dat fysiek contact en een nabijere afstand wel kan. Maar bedenk dat u niet weet wat uzelf meedraagt, ook al voelt u zich gezond. Uw pastorant(en)/familieleden zijn door stress en vermoeidheid extra kwetsbaar en vatbaar. En zij zijn niet in een situatie om de helderheid en het vermogen te hebben zelf aan te geven wat een goede grens is. Houd u dus simpelweg aan de gestelde richtlijnen van afstand en hygiëne, in alle gevallen. Dat voorkomt ongemak, aarzeling en schrik. 

Er is een gulden regel in het pastoraat: maximale distantie leidt tot optimale nabijheid. Die regel gaat in deze periode van corona heel letterlijk op! 

Het behoort tot de competentie en de verantwoordelijkheid van de pastor om een ruimte te creëren waarin pastoranten zich veilig weten. In tijden van corona horen fysieke afstand en hygiëne tot de eerste interventies van een betrouwbaar pastoraat. 

Maak goede afspraken binnen uw werkgemeenschap voor vervanging bij ziekte, en dan liever te vroeg dan te laat. 

Crisispastoraat vanwege corona

Mogelijk wordt u als pastor bij een coronapatiënt in een crisissituatie gevraagd. Dan zal direct contact waarschijnlijk niet mogelijk zijn en moet je je beperken tot telefoon of skype. Overleg met een ziekenhuis, als de coronapatiënt daar verpleegd wordt. Respecteer de quarantaine-eisen van huisgenotenen een thuissituatie en zoek een vorm van contact die daarbij past. 

Bij een uitvaart van een coronapatiënt is een goede afstemming met de uitvaartleider noodzakelijk. Raadpleeg bij twijfel de ggd van je regio (www.ggd.nl). 

De maatregelen rondom corona kunnen diepgaande gevolgen hebben voor gemeenteleden: verlies van werk, zorg om het niet beschikbaar zijn van medische verzorging, thuishulp, medicijnen of hulpmiddelen, en bezorgdheid en angst bij mensen die in een risicovol beroep werken (bijvoorbeeld in de zorg) of een partner hebben die daarin werkt. 

Leidt dat tot een crisissituatie van wanhoop en paniek, dan is het hierboven genoemde ABCD van het crisispastoraat een goed handvat. Constructieve actie is meestal klein en concreet: hoe kunnen we de komende minuut draagbaar maken, het komende uur, deze dag? Zeg geen dingen toe die je niet waar kunt maken (‘Dat lossen we met hulp van de diaconie wel even op’). 

Helaas kunnen we als pastores maar weinig dingen oplossen in de crises van mensenlevens. Maar meegaan in wat een crisis voor een pastorant betekent zonder erin op te gaan en zonder er buiten te staan schept een heilzame pastorale ruimte. In die ruimte kan de Geest van God werken, als een vogel zwevend boven de chaos, verzekering van Gods scheppende en herscheppende aanwezigheid in de chaos van mensenlevens, ook in tijden van corona.

Was deze informatie zinvol?
We hebben uw feedback ontvangen, dankuwel!

Om deze pagina verder te verbeteren zijn wij benieuwd waarom u deze pagina wel of niet zinvol vond. U kunt ons helpen door de onderstaande vragen in te vullen.

Mogen we uw contactgegevens voor eventuele verdere vragen? (niet verplicht)