Protestantse Kerk
Doorgaan naar hoofdinhoud

Ciska Stark: "Theologiestudenten vinden eigen vormen voor de kerk van de toekomst"

De eredienst binnen de Protestantse Kerk kent een grote verscheidenheid. “De tijd van uniformiteit is voorbij”, zegt Ciska Stark, directeur Onderwijs aan de PThU. “En de grote winst is dat we elkaar daarover niet langer de tent uitvechten.”

Op protestantsekerk.nl/liturgie staan verschillende filmpjes over liturgie, met verschillende manieren van eredienst in een plaatselijke gemeente. Stark: “Gemeenten bouwen een eigen traditie op. De positieve energie van de liturgie bruist volop. Er wordt volop geëxperimenteerd, de deuren staan open. Oude én nieuwe vormen met variaties in muziek trekken nieuwe kerkgangers aan. Nee, je hoeft je niet overal bij thuis te voelen. Maar de wereldwijde gemeente van Christus overstijgt de individuele verschillen.”

Hoe hangt de vlag van de protestantse eredienst erbij?

“Nogal wat kerken hangen letterlijk de vlag uit. De Protestantse Kerk-vlag, de vredesvlag, een eigen banner. Het bewustzijn groeit dat wat er binnen de kerk gebeurt zichtbaar mag worden en betekenis heeft voor de wereld. Dat is een verheugende ontwikkeling. Voor veel mensen is de kerkdienst een uur van rust en verstilling in de jachtige consumptiemaatschappij waarin wij leven. Zij komen naar de kerk om geraakt te worden door iets wat meer en groter is dan zijzelf, door God. Zij komen ook om bevestigd en bemoedigd te worden. Maar de ziel verlangt naar de ontmoeting met iets wat boven ons uit gaat. Naar de kerk ga je omdat je als gemeente geroepen wordt om samen te komen, het leven te spiegelen in het bijbelse licht.”

Weten wij iets over hoe mensen de eredienst beleven?

“Weinig. Is dat niet raar? Als ik op internet een paar sokken koop, wordt mijn mening gevraagd: hoe bevalt het? Schrijf een review! En van zoiets belangrijks als de beleving van de kerkdienst weten we bijna niets. Maar een klantreview past niet bij een kerkdienst. Dat soort tevredenheidsonderzoeken leiden al snel tot een peiling naar behoeften en onderzoek naar het nut. In de eredienst draait het om iets anders: de ontmoeting met God, het tegenover van het Woord. Dat laat zich niet vastleggen in scores en grafieken. Dat neemt niet weg dat ik het wetenschappelijk gezien merkwaardig vind dat we zo weinig werk maken van het evalueren van de kwaliteit en kansen van de eredienst. 

Intussen wordt actief gewerkt met vormen van eredienst die aansluiten bij behoeften en doelgroepen, en recht doen aan het eigene van Schrift en traditie. Dat moet ook, het kerkbezoek daalt hier en daar problematisch. Generaties zijn ervan vervreemd. Aspecten als mondigheid en participatie, de toegenomen betekenis van beelden, de nadruk op beleving die je breed in de maatschappij ziet, ontbreken veelal in de eredienst.

Sommige mensen klagen dat de kerkdienst te lievig is geworden. Zij willen een duidelijke, overtuigende boodschap. Daarom groeide in de laatste jaren de aandacht voor het profetisch gehalte van liturgie en prediking.”

Staat de preek centraal?

“In een groot deel van de kerk is de preek het centrum van de eredienst. Zeg je protestantse eredienst, dan zeg je preek. De voorganger wordt erop beroepen en gewogen. Terecht, in de preek wordt de Bijbel doorvertaald naar het leven van mensen van vandaag. Dat geldt niet alleen voor de preek, de totale liturgie doet ertoe. In alles resoneren de Schriften en de actualiteit, in alles word ik aangesproken en gezegend.

De positie van de preek hangt samen met de theologische visie daarop. Wil de predikant zijn of haar interpretatie van de tekst als waarheid Gods overdragen op de hoorders? Of hen juist uitnodigen zélf op zoek te gaan naar de mogelijke betekenis en confrontatie ermee? Wat steeds belangrijker wordt is de authenticiteit van de voorganger. Het ambt als zodanig is niet langer een garantie voor geloofwaardigheid. Boodschap en persoon van de voorganger moeten samenvallen.”

Verandert de rol van de voorganger?

“In een groot deel van de kerkelijke gemeenten is de predikant vrijwel van begin tot eind aan het woord. Er komen wel meer lectoren, gemeenteleden die Schriftlezingen verzorgen, maar beperkt. Men verwacht veel van een voorganger die ervoor gestudeerd heeft en ervoor gekwalificeerd is. Dat is niet zo gek. De voorganger representeert ook dat er door de geest van God iets ontstaat dat ons samenbindt. Dat heeft te maken met de representatie van Christus in de gemeente. Die toont zich in het ambt. Ik geloof zeer in het priesterschap van álle gelovigen. Tegelijk moet de geloofsgemeenschap kwalitatief opgebouwd worden door bekwame geestelijk leiders. 

Ik ga zelf circa twintig keer per jaar voor in een kerkdienst. Dat houdt mij bij mijn vak en bij onze studenten, bij de breedte van de kerk en mijn geloof. Ik word bemoedigd door het gezamenlijk delen. Het is een voorrecht om de beweging van de liturgie op gang te brengen, het geeft me energie.”

Wat leren jullie de aankomende predikanten? 

“Als eerste leren wij hen sensitiviteit voor ritualiteit. Overal in de samenleving zijn er momenten die gemarkeerd, geheiligd worden. Denk aan de herdenking van de MH17-ramp, aan manifestaties van sport en cultuur zoals de Olympische Spelen. Eén groot ritueel. Je proeft daar de gevoeligheid voor getijden. Wij leren studenten om dat waar te nemen. Zodat zij als academisch gevormde predikanten niet alleen op zondag tussen tien en elf iets te zeggen hebben, maar ook initiatieven en beleid ontwikkelen om in het publieke domein als kerk aanwezig te zijn, mensen samen te brengen.

Liturgie brengt mensen bij elkaar, kanaliseert emoties, overbrugt werelden, maar is niet alleen maar functioneel. Waarom komen wij bij elkaar? Om God te loven, nuttig of niet. Liturgie is geen programma dat puntsgewijs moet worden afgewerkt, liturgie is een weg die we samen gaan. Dat besef gaat vooraf aan de manier waarop je praktische zaken aanpakt.

Voor studenten gaat er vaak een wereld open wanneer ze de rijkdom van de christelijke liturgie leren kennen vanuit traditie en cultuur. Ik zie met vertrouwen hoe zij steeds meer en creatiever eigen vormen vinden voor de kerk van de toekomst.”

Was deze informatie zinvol?
We hebben uw feedback ontvangen, dankuwel!

Om deze pagina verder te verbeteren zijn wij benieuwd waarom u deze pagina wel of niet zinvol vond. U kunt ons helpen door de onderstaande vragen in te vullen.

Mogen we uw contactgegevens voor eventuele verdere vragen? (niet verplicht)