Protestantse Kerk
Doorgaan naar hoofdinhoud

Pastoraat en psychische gezondheid in coronatijden

In deze onzekere tijd kampen veel mensen met angst, somberte en stress. Dat geldt voor mensen met én zonder voorgeschiedenis van psychische klachten. Iedereen kan zich momenteel mentaal kwetsbaarder voelen dan normaal.

Bij mentale kwetsbaarheid of psychische klachten is er geen ander soort pastoraat nodig dan anders. Het uiten van boosheid, angst of somberheid kan het hart lucht geven. En oprechte aandacht doet ieder mens goed. Zo kan pastoraal contact een ieder helpen een buffer te vormen tegen al te ernstige klachten.

Taco Bos, predikant-geestelijk verzorger bij Pro Persona GGz, biedt in deze crisistijd een handreiking. Hij heeft daarbij bijzondere aandacht voor pastoraat met mensen die zich mentaal kwetsbaarder voelen dan anders, en met mensen die kampen met een psychische aandoening.  

Iedereen kan zich nu kwetsbaarder voelen dan normaal

Ieder van ons is vatbaar voor mentale klachten. Dat geldt helemaal in deze crisistijd. Voor deze kwetsbaarheid hoeven we ons niet te schamen: die maakt ons tot mensen van vlees en bloed. Ook voor iemand zonder voorgeschiedenis met psychische klachten kan de stress te hoog worden. Mensen hebben dierbaren verloren door corona, zijn zelf ziek of ziek geweest, of kunnen hun naaste in het verpleeghuis niet bezoeken. Ook leven mensen in onzekerheid over hun bedrijf, baan, inkomen of studie. Wellicht werken zij in een risicovol beroep, of hebben ze te maken met spanning, conflict of geweld in de thuissituatie. Kortom, er wordt momenteel veel van eenieder van ons .

Mensen met een psychische aandoening

Ook mensen met een psychische aandoening hebben het momenteel extra zwaar. Zij zijn meer op zichzelf teruggeworpen, nu hun dagbesteding stilligt of hun ambulante behandelaar hen alleen nog telefonisch spreekt. Door isolement voelen zij zich sterker dan anders overgeleverd aan hun innerlijke onrust, stemmingswisselingen, somberheid of angst. Bovendien is de coronacrisis zelf beangstigend en kan deze al bestaande psychische klachten verergeren. 

Klachten kunnen variëren van suïcidaliteit, automutilatie, angstpsychoses, reddingsfantasieën en ondergangswanen, tot heropleving van oude trauma’s, overmatig alcohol- of drugsgebruik of gamen, en aan smetvrees gerelateerd dwanggedrag. 

Tegelijk zijn er mensen die de situatie juist positief vinden. Zij ervaren het als een verademing dat de drukke samenleving tot rust komt en voelen zich niet meer zo’n uitzondering nu meer mensen van slag raken.

Aanbevelingen mentale gezondheid

Hieronder volgen enkele tips die hopelijk bruikbaar zijn in uw pastorale praktijk. Het zijn aanbevelingen die mensen kunnen helpen de coronacrisis psychisch zo goed mogelijk door te komen. Ze zijn bedoeld voor het contact met mensen die zich nu mentaal extra kwetsbaar voelen, en met mensen die al langer te maken hebben met een psychische aandoening. Misschien vindt u ze ook nuttig voor uzelf.

  • Let op uw nieuwsconsumptie
    Te veel, te vaak, te obsessief met het nieuws bezig zijn doet uw mentale gezondheid geen goed. Beperk uw nieuwsinname tot een of twee betrouwbare bronnen of momenten per dag.
  • Oefen in aanvaarding
    Probeer te accepteren dat we allemaal in een onzekere situatie verkeren. Aanvaard uw eigen onmacht en angst voor verlies van controle. Verwacht in werk en privé niet te veel van uzelf; alles kost momenteel meer aandacht en energie dan normaal. Meditatie, mindfulness of gebed kunnen behulpzaam zijn. Bedenk daarbij dat de situatie niet hopeloos is. Ook al moeten we geduld hebben, wereldwijd wordt hard gewerkt aan oplossingen.
  • Zoek verbondenheid
    Juist in isolement, is het van belang te weten dat je er niet alleen voor staat. Zoek actief contact met dierbaren en anderen. Probeer gevoelens en ervaringen te delen. Per Skype of Zoom, telefoon, mail, kaartjes en/of wandelgesprekken: hoezeer het ook behelpen is, ieder heeft mogelijkheden om verbondenheid met anderen vorm te geven.
  • Zorg goed voor uzelf
    Let extra op uw eigen gezondheid. Denk aan gezonde voeding, beweging, buitenlucht en een regelmatig dag-nachtritme. Vertrouwde routines, dagstructuur - en bij thuiswerken, een vaste werkplek in huis - versterken een gevoel van normaliteit in deze abnormale tijd.
  • Voed uw innerlijk leven
    Vergeet uw geestelijke zelfzorg niet. Zoek bewust naar manieren om uw innerlijk leven te voeden. Denk aan muziek, literatuur, een mooie film, wandelen, natuur, een hobby. Denk ook aan een online kerkdienst, Bijbellezing, gebed, spirituele oefening of rustmoment.
  • Vertrouw op uw creativiteit en veerkracht
    Ieder heeft eigen krachtbronnen, talenten en creatieve mogelijkheden om met onzekerheid en tegenslag om te gaan. Probeer ze voor jezelf te benoemen. En probeer ze bewust aan te boren. Kijk hoe voor jou je geloof wellicht ook zo’n bron van veerkracht kan zijn.
  • Zoek zo nodig hulp
    Wees niet te trots om hulp te zoeken als u dat nodig hebt. Naast hulp vragen in uw eigen omgeving, kunt u bellen met de hulplijn Niet Alleen of de Luisterlijn. Merkt u al enige tijd dat het u allemaal wat te veel wordt, zoek dan contact met de huisarts. Advies over psychische hulp kunt u vinden op de sites van GGZ-instellingen, van GGZ Nederland en van het Trimbosinstituut. Bij suïcidale gedachten kunt u contact zoeken met 113 Zelfmoordpreventie: 0800-0113.

Overwegingen voor de pastorale praktijk bij mensen met psychische klachten

Als pastor of pastoraal vrijwilliger kunt u pastoraal contact hebben met iemand die psychische klachten heeft in deze coronatijd of van wie de psychische klachten toenemen in deze periode. Voor u als pastoraal contactpersoon kunnen de volgende overwegingen behulpzaam zijn:

  • Hoe psychisch ziek ook, ieder mens wil allereerst als mens gezien en gekend worden. Als pastoraal contactpersoon kunt u van betekenis zijn als aanvulling op de professionele hulpverlening. U deelt het mens-zijn met elkaar. En u belichaamt de verbinding met de geloofsgemeenschap; ook daardoor kunt u verschil maken.
  • Mensen met een psychische aandoening hebben een goed ontwikkelde antenne voor een respectvolle benadering: niet betuttelend, niet oordelend, oprecht meelevend. Probeer dus uzelf te zijn in het contact. Luister met rust en aandacht. Ervaar verbondenheid en wederkerigheid, bijvoorbeeld door het delen van pijn, zorg of dankbaarheid. Of benoem, al dan niet met humor, de gedeelde ongemakken van de anderhalvemetersamenleving.
  • Met in het achterhoofd ‘heb je naaste lief zoals jezelf’, mag u de ander wijzen op het belang van zelfcompassie en goede zelfzorg. Het huishouden en de lichamelijke verzorging bijhouden kan al een hele uitdaging zijn, evenals het behouden van zelfrespect. Een compliment of bemoedigend woord kan dan echt op zijn plaats zijn. 
  • Daarop aansluitend kunt u met mensen zoeken naar vormen van geestelijke zelfzorg die bij hen passen. Zie de aanbevelingen over mentale gezondheid. Bovendien heeft iemand met een psychische aandoening, net als iedereen, mogelijkheden om ook in isolement toch iets voor anderen te betekenen. Bijvoorbeeld door een kaart te sturen, te bellen, of al biddend zorg te dragen voor dierbaren en voor de wereld.
  • Naasten van mensen met psychische problemen kunnen het momenteel extra moeilijk hebben. Misschien maken zij zich zorgen of hun dierbare het redt. Of ze hebben te maken met oplopende spanningen thuis. Dan kan gerichte pastorale aandacht goed doen. Voor meer steun kunt u verwijzen naar Naasten in kracht. Bij huiselijk geweld biedt Veilig Thuis betrouwbaar advies.
  • Tot slot: contact met lotgenoten en ervaringsdeskundigen kan helpen. Goede mogelijkheden zijn te vinden op de site van MIND Korrelatie.

Als ambtsdrager of pastorale vrijwilliger is het belangrijk dat u goed voor uzelf zorgt, juist nu. Accepteer uw grenzen. Als vermoeidheid intreedt, of als u veel zware situaties in korte tijd meemaakt, let dan extra op uzelf. Zie ook het artikel over zelfzorg voor pastores. Probeer welbewust momenten van rust, plezier en ontspanning te nemen!

Was deze informatie zinvol?
We hebben uw feedback ontvangen, dankuwel!

Om deze pagina verder te verbeteren zijn wij benieuwd waarom u deze pagina wel of niet zinvol vond. U kunt ons helpen door de onderstaande vragen in te vullen.

Mogen we uw contactgegevens voor eventuele verdere vragen? (niet verplicht)