Protestantse Kerk
Doorgaan naar hoofdinhoud

Avondmaal in de zeemanskerk

De bediening van het avondmaal in zeemanshuizen en aan boord van schepen vormt een onderdeel van het koopvaardijpastoraat. Ds. Leon Rasser vertelt.

Op zeeschepen werken niet alleen mensen, ze wonen er ook. De kerk heeft dan ook een lange traditie op het gebied van de geestelijke verzorging van bemanningsleden. De bediening van het avondmaal in zeemanshuizen en aan boord van schepen vormt daar een onderdeel van. Het voorziet in een behoefte en niet zelden is de Heilige Geest bijna tastbaar aanwezig.

Ooit waren er in de belangrijkste havens van de wereld zeemanshuizen van de Nederlandse protestantse kerk. Deze waren enerzijds van praktisch nut voor (protestantse) Nederlandse zeelieden maar er werden ook kerkdiensten gehouden. Door tal van veranderingen is besloten de overzeese zeemanshuizen te sluiten. De Protestantse Kerk is echter nog altijd betrokken bij de zeemanshuizen in Nederland. Een groot verschil is dat deze huizen bedoeld zijn voor álle zeevarenden in de haven.

Een tweetal predikanten, waaronder ondergetekende, gaat geregeld voor in vieringen die in deze huizen worden gehouden. Daarbij wordt vrijwel altijd brood en wijn gedeeld. Dit geldt ook voor de diensten die aan boord van schepen worden gehouden. Dit laatste gebeurt bijvoorbeeld op kerkelijke hoogtijdagen en bij bijzondere gebeurtenissen als een (dodelijk) ongeluk aan boord. Als voorganger sta ik versteld hoe groot het effect de viering soms heeft. Gebogen lichamen zijn na de viering weer opgericht en in een bedrukte gezichten schijnen de ogen weer helder.

De zeevarenden die graag deelnemen aan de diensten zijn vaak afkomstig uit Azië en Oost Europa. Zij hebben meestal een Rooms Katholieke of Oosters Orthodoxe achtergrond. Toch hebben ze bijna nooit moeite met een protestantse voorganger. Een dienst zonder brood en wijn is voor hen echter niet acceptabel.

Het vieren van het avondmaal is om verscheidene redenen inspirerend. Ten eerste wordt de eenheid van mensen in Christus op een heel mooie manier zichtbaar wanneer mensen van verschillende nationaliteiten eraan deelnemen. Ook de verschillen in materieel bezit en scholing zijn in de sterk hiërarchisch georganiseerde scheepvaart scherper zichtbaar dan aan de wal. Ook dit onderscheid valt weg als er brood en wijn wordt gedeeld.

Ten tweede is voor vrijwel iedereen de taal waarin de dienst wordt gehouden, een zo eenvoudig mogelijke vorm van Engels, niet de moedertaal. Hierdoor worden ‘hart en handen’ belangrijker dan gebruikelijk. Zo kiest een voorganger er geregeld voor om het Onze Vader staande in een kring te bidden waarbij men elkaars handen vast houdt. Daarbij is het aan de deelnemers om dit gebed op te zeggen in het Engels of in de moedertaal.

Aan de zeevarenden is te merken dat zij het fijn vinden dat de viering van het avondmaal hen aan thuis doet denken. Ook wordt het als een welkome onderbreking gezien van het monotone leven aan boord. Het deelnemen aan een kerkdienst wordt ook als deugdzaam gezien. Het komt regelmatig voor dat een zeevarende een collega vraagt een foto te maken van het moment dat hij het brood ontvangt. Via het internet worden de familieleden mede getuigen gemaakt van zijn deelname. Hierbij dient niet vergeten te worden dat de meeste zeevarenden afkomstig zijn uit landen waar de secularisatie marginaal is.

Zeevarenden zijn er ook van doordrongen dat er geen kerkgenootschap is met een monopolie op God. Incidenteel doen bijvoorbeeld ook ook moslims of zeevarenden uit China mee aan het avondmaal. Daarbij is soms niet is vast te stellen of zij beseffen wat er gevierd wordt. Tot zover het te achterhalen is blijkt dat zij iets van God hebben ervaren en daar dankbaar voor zijn. Zij vormen zo ook een bron van inspiratie.

Auteur: Ds Leon Rasser, koopvaardijpredikant te Amsterdam. Op de foto zijn collega ds. Helene Perfors.

---

Deze week staat in het teken van het Heilig Avondmaal. Dit naar aanleiding van het verschijnen van de brochure 'De Maaltijd van de Heer'. Deze brochure is besproken door de generale synode en biedt het moderamen aan gemeenten aan om het gesprek over het avondmaal in de gemeente te bevorderen. Deze brochure en meer is te via www.protestantsekerk.nl/avondmaal.

Lees meer over

Het thema Synode