Voorspoed: genade of maakbaar?

Vierhonderd jaar geleden werden de Dordtse Leerregels, met Gods genade als centraal thema, opgesteld. Maar hoe voelen we ons anno 2018? Nog steeds afhankelijk van genade, of in steeds grotere mate overtuigd van de maakbaarheid van het bestaan? Vier mensen met verschillende achtergronden reageren.

‘Het een en het ander’
Remmelt Meijer, oud-predikant en eigenaar van coachingsbureau CRUX
‘Volgens mij hebben we wel in de gaten dat genade superbelangrijk is. Tegelijkertijd merk ik dat genade moet vechten om een natuurlijke plek in ons leven. De maakbaarheid is in ons dagelijkse leven gigantisch toegenomen: zonder God blijkt het ook prima te gaan. Bijna haaks daarop heb ik in de kerk soms het gevoel dat we geneigd zijn te vluchten in termen als ‘genade’ en ‘afhankelijkheid’ en weg te lopen voor eigen verantwoordelijkheid.
Ik voel mij daartussen zitten. Soms voel ik me heel orthodox in mijn pleidooi voor het breder trekken van Gods genade. Hoe ik mijn werk doe en welke mensen ik tegenkom, heeft ook te maken met wat God in mijn leven doet. We zouden er beter van worden als we ons daar bewuster van zijn. Tegelijkertijd krijg ik als begeleider in kerken vaak te horen dat coaching een en al maakbaarheid is. Dat alles recht uit de lucht moet komen vallen en dat God het allemaal moet doen.
Als theoloog vind ik het spannend om geloof te combineren met daden. Dat is waarom Luther moeite had met Jacobus, die benadrukt dat geloof tot daden leidt. Maarten Luther wilde juist mensen terugroepen naar het belang van genade. Ik denk dat beide kanten precies de clou vormen: het is het een en het ander.’

‘Genade is enig houvast’
Piet Vergunst, algemeen secretaris van de Gereformeerde Bond
‘In de Dordtse Leerregels gaat het om de vraag of de gelovige mens voor God kiest en daarna door God uitgekozen wordt óf dat God uit het gevallen menselijke geslacht zondaren verkiest. ‘Dordt’ kiest – gelukkig! – de tweede positie. God is soeverein, barmhartig en genadig: dát belijdt de kerk. Geen mens vindt op eigen kracht God, maar Hij zoekt ons. Die omslag via het woordje ‘maar’ vinden we voortdurend in de Bijbel. Zoals in Efeziërs 2: Maar God, die rijk is in barmhartigheid … Dit is het leven van een christen, een zondaar tegenover God.
In het maatschappelijke leven is maakbaarheid evenmin binnen handbereik. Ondanks vrolijke foto’s op Facebook doen jaarlijks bijna honderdduizend mensen een suïcidepoging. Ondanks goede medische zorg blijft kanker een gevreesde ziekte. Gebrokenheid uit zich in het leven van kwetsbare kinderen, alleenstaande moeders, eenzame vluchtelingen én geslaagde zakenmensen.
Juíst als we de donkere kanten van ons bestaan zien, ontdekken we wat genade inhoudt; onverdiende goedheid. ‘Hierin is de liefde van God geopenbaard, dat God zijn eniggeboren Zoon in de wereld gezonden heeft, opdat wij zouden leven door Hem.’ Met dit citaat uit 1 Johannes zetten de Dordtse Leerregels in. Wat een houvast, in de moeiten van het leven, die ieder vroeg of laat ten deel vallen.’

‘Wetenschap is ook genade’
Jos Aarnoudse, geestelijk verzorger en betrokken bij de werkgroep levenseindevraagstukken van de Protestantse Kerk
‘Rond de Dordtse Leerregels wordt vaak gedacht in de vorm van een tegenstelling tussen genade en zelf doen. Dat heeft zelfs toen al tot misverstanden geleid, alsof die twee dingen op één lijn staan. Maar ik denk dat het twee verschillende perspectieven zijn. Want ook iets zelf kunnen doen is een vorm van genade. Als we kijken naar ons omgaan met het lijden, dan zie ik wel dat overgave voor moderne mensen heel lastig is geworden. Volgens mij is er niks tegen maakbaarheid, maar het grote probleem is dat uit alle nieuwe medische mogelijkheden de suggestie voortkomt dat álles maakbaar kan zijn, waardoor we in een overschatting terechtkomen. En als er tegenslag is, moet er altijd iemand aansprakelijk gesteld worden. Dat is het grote dilemma voor veel mensen. Je komt het ook tegen in het bekende ‘leer mij veranderen wat ik kan veranderen, maar laat mij ook zien wat onveranderbaar is, en geef mij de wijsheid om dat onderscheid te maken’.
Ik vind niet dat maakbaarheid op zichzelf al hubris (hoogmoedig – red.) is. Wat wij nu kunnen in de medische zorg, is goed beschouwd ook genade. De kunst blijft het onderscheid te maken. Er blijven elementen in onze wereld waar we niet tegen opgewassen zijn. Waar vind je dan je heil, je berusting of je vrede?’

‘Maakbaarheid door genade’
Rinke Verkerk is journalist en moeder van Judah, die het syndroom van Down heeft
‘Er zijn twee soorten maakbaarheid. Maakbaarheid door mensen zelf is een illusie, maar maakbaarheid door genade is onoverzichtelijk groot. Toen ik geboren werd, was de illusie dat ik kon kan bepalen hoe mijn leven werd groter dan nu bij Judah. In mijn leven ging alles zoals ik het wilde. Ik kwam een goede gast tegen met wie ik wilde trouwen, ik wilde graag in Amsterdam wonen, ik wilde een studie doen, ik wilde naar het Midden-Oosten reizen. Het is allemaal gebeurd. Voor Judah kunnen we ook dromen hebben, maar we hebben minder het gevoel dat we kunnen manipuleren hoe het zal gaan. Bij Judah zijn we er niet de baas over hoe sterk zijn spieren gaan worden of hoe goed hij straks zal kunnen verwoorden wat er in hem omgaat. We kunnen veel met hem oefenen, maar wij zijn niet de baas. Tegelijkertijd heeft God een doel met Judah’s leven en met ons als zijn ouders. Dat doel gaat Hij altijd behalen. Geen woord dat God spreekt keert ledig tot Hem terug. In Psalm 139 staat dat God meer verlangens heeft voor Judah dan er zandkorrels aan zee zijn. Daarmee wordt genade de maakbaarheid van Judah’s leven.’

Ook reageren?

Hoe kijkt u naar genade en maakbaarheid? Laat het weten via Facebook. In het decembernummer leest u op pagina 2 een selectie van de reacties in de rubriek 'Dit vindt u'. (Geen Facebook? Mail dan naar info@protestantsekerk.nl.)

Terug naar overzicht