Terugkerende kerstdilemma's: vier predikanten aan het woord

Kerstdilemma’s, wie heeft ze niet? Dominees zeker wel! Toch maar weer kiezen voor de gouwe oude kerstliederen? Waar nu weer over preken? Wel of geen boom in de kerk? In hoeverre moet je je richten op de mensen die er alleen met Kerst zijn? Vier kerstdilemma’s, mét oplossing.

“Er zijn voor mensen en verder niet zeuren”
- Paul Visser, predikant van de Noorderkerk in Amsterdam
“Dit jaar bereid ik hier voor de negende keer de kerstnachtdienst voor. Vanwege het groeiend aantal bezoekers houd ik die avond inmiddels twee diensten. Het dilemma is dat ik er opnieuw iets van moet maken dat ertoe doet, terwijl ik denk: waar doe ik al die moeite voor, als je de mensen daarna niet meer terugziet.
Na afloop van de dienst vorig jaar kreeg ik veel reacties. Een aantal mensen zei zeker nog eens terug te komen. Maar dan wordt het gewoon weer januari … Je zou willen dat het iets losmaakt bij de bezoekers wat een begin kan zijn van meer; ik zou ze graag ontvangen in mijn bijbelklassen of zoekers-kringen.
Eigenlijk moet dit er helemaal niet toe doen natuurlijk. Ik geloof dat het, onzichtbaar voor mij, toch ook zijn eigen kracht en zegen heeft. Ik zal het dus ook dit jaar weer met hoop en verwachting aangaan, zonder me te laten verlammen door eerdere ervaringen.
Er is geen oplossing voor dit dilemma. Het voelt voor mij als de gezindheid van Jezus aannemen, er zijn voor de mensen en verder niet zeuren. Jezus nam de gestalte aan van een slaaf. Dit is ook wel een beetje slavenwerk, maar dat past wel bij een dominee in de kerstperiode.”

“De verwachtingen zijn hoog”
- Mathilde Meulensteen, kerkelijk werker in Oudelande en Nieuwdorp (Zeeland), en dorpskerkambassadeur
“Voor mij zijn er eigenlijk drie dilemma’s. Hoe haal je buiten binnen? Hoe vertel je het kerstverhaal zó dat het verder gaat dan ‘het kindje in de kribbe’ en in woorden van nu? En hoe krijg je de mensen die de dienst mede organiseren enthousiast?
Vorig jaar heb ik het in mijn gemeenten gehad over het bevroren hart, een beeld uit de film ‘Frozen’ van Walt Disney. In die film heeft het meisje Elsa magische krachten waarmee ze ijs kan creëren maar uiteindelijk ook ijs laat smelten. Ik hoopte daarmee een aansprekend beeld te hebben, ook naar buiten. In de dienst hadden we een hart van ijs aan de kansel gehangen, gemaakt in een bakvorm. Tijdens de dienst hoorde je steeds pok-pok-pok; het hart smolt tijdens de dienst. Ik legde de link met de liefde van God die een koud hart verwarmt. Het had veel impact op de bezoekers, ik hoor mensen daar nog wel eens over. En met de mensen van de liturgiecommissie hebben we veel plezier beleefd aan de voorbereiding. We hebben de dilemma’s vorig jaar dus goed het hoofd geboden.
De verwachtingen zijn met Kerst altijd hoog, qua aantallen mensen en qua beleving. Het wordt een uitdaging om het beeld van vorig jaar te evenaren.”

“Niet iedereen is vrolijk met Kerst”
- Alke Liebich, predikant in de Johanneskerk in Amersfoort
“Een steeds terugkerende vraag is wie de kerstattentie moet krijgen. Bij ons gaat deze naar gemeenteleden vanaf 80 jaar. Maar er zijn ook jongere mensen die een attentie verdienen. Het is een fenomeen dat we wel eens tegen het licht mogen houden. Is een kerstattentie nog wel van deze tijd? En zo ja, voor wie is deze bestemd en wat krijgen ze dan? Tegenwoordig geven we een amaryllisbol; daar heb je lang wat aan maar verdwijnt ook weer eens uit je huis.
Een tweede dilemma is hoe de diensten eruit moeten zien. Je wilt mensen een kerstgevoel geven, maar er niet aan voorbijgaan dat niet iedereen vrolijk is met Kerst. Veel mensen voelen zich juist extra alleen. Ik laat graag het adventslied ‘Wij zingen door de tranen heen’ van Sytze de Vries zingen, dat komt daaraan tegemoet. Daarnaast is Kerst natuurlijk niet alleen een verhaal dat warme gevoelens oproept. Het gaat ook over een vluchteling, afgewezen mensen, kindermoord. Het is net onze wereld van nu. Ik benadruk dat in mijn verhaal en in liederen.
En dan een laatste. Veel mensen vinden de kerstdagen nog wel te doen, maar de dagen erna zo moeilijk. Wijkcentra bijvoorbeeld zijn dan dicht. Toen ik nog predikant in Oss was, ben ik begonnen met ’Tussen de feesten’, een inloopmogelijkheid met muziek, eten en spelletjes. Daar kwamen soms wel tachtig mensen op af.”

“We houden geen kerstnachtdienst”
- Taco Koster, predikant van CrossPoint in de vinexwijk Getsewoud in Nieuw-Vennep
“Omdat wij als voormalige pioniersplek geen eigen kerkgebouw hebben maar onze diensten in een gymzaal van een scholengemeenschap houden, heeft een van onze kerstdilemma’s een logistieke kant: we moeten op zoek naar een grotere gymzaal én we moeten bekijken wat we aan apparatuur moeten huren en wat daarvan de kosten zijn. Vaak moeten we op het laatste moment nog wat regelen en dat levert irritatie op. De oplossing is natuurlijk eerder vooruitkijken.
Dat vinden we niet moeilijk als het gaat om de kerstwandeling door de wijk in het weekend voor Kerst, dit jaar op 22 december. Die is heel belangrijk voor CrossPoint. Met de voorbereiding zijn we maanden al geleden begonnen. De kerstwandeling vindt dit jaar voor de achtste keer plaats. We hebben nog steeds een stijgende lijn in het bezoekersaantal; het laatste jaar waren er een kleine 2800 wandelaars. 80 procent van onze kerstenergie gaat daarin zitten. Daarom hebben we besloten: we houden geen kerstnachtdienst, en de dienst op kerstmorgen heeft niet allerlei toeters en bellen. Omdat wij als CrossPoint kerk in, voor en met de wijk willen zijn, kiezen we ervoor iets te organiseren voor al die mensen die graag naar zoiets laagdrempeligs als de wandeling komen maar voor wie de drempel naar een kerkdienst te hoog is.”

Dit artikel komt uit het decembernummer van woord&weg, dat vrijdag verschijnt. Bekijk ook de themapagina protestantsekerk.nl/kerst.

Terug naar overzicht