Protestanten als dwarsliggers

Ds. Piet de Jong over protestanten als dwarsliggers: ‘Het zit in onze genen om te reageren als vrijheden worden bedreigd’

Ter gelegenheid van 500 jaar protestantisme gaat de estafette ‘Als een lopend vuur’ door alle Nederlandse provincies. Zuid-Holland is in juni aan de beurt en heeft als thema protestanten als dwarsliggers. Vijf vragen aan ds. Piet de Jong uit Rotterdam, emeritus predikant en organisator van de bijeenkomst ‘Dwars durven zijn’ in Gouda op 10 juni.

Een passend thema?

,,Hervormd, gereformeerd, er zit iets van vernieuwing in die woorden. Bij vernieuwing lopen altijd een paar dwarsachtige figuren voorop. Zo was dat rond 1500, 1550 ook. In een heleboel opzichten het begin van een nieuwe tijd. Dat kwam niet toevallig op dat moment. De hele samenleving zat min of meer op een dood punt, de kerk ook. Een paar mensen zagen dat in en gingen aan de slag. Erasmus deed dat al op zijn manier. Hij bleef toch wat binnen de veilige kaders. Luther ging verder. Keizer of geen keizer op de rijksdag in Worms, hij zei gewoon wat er niet klopte volgens de wil van God. Dat hoort bij een echte vernieuwingsbeweging, vind ik, dat er mensen zijn die iets méér zeggen.’’

Luther was een dwarsligger?

,,Het was niet zomaar dwarsigheid van hem. Van Calvijn evenmin. Luther heeft er geweldig mee geworsteld. Toen hij uiteindelijk het licht zag, liet hij dat niet meer los. Zijn dwarsigheid was gegrond in een ervaring van de Schrift, een openbaring van God. Grote woorden, maar zo beleefden Luther en Calvijn het wel. Ze moesten om hun daden vluchten. Voor je dwarsigheid moet je ook iets overhebben.

Calvijn heeft wel meer hervormd, vernieuwd, ge-reformeerd dan Luther. Als het ging om de rechtvaardiging, Christus alleen, wist Luther van geen wijken en hield hij vast aan wat hij in de Bijbel had ontdekt. Anderzijds bleef bij hem de vorm van de eredienst grotendeels overeind en de bisschoppelijke organisatie van de kerk hield hij redelijk intact. Luther was daarin toch beducht voor verandering en minder kritisch dan Calvijn.’’

Dwarsigheid hoort bij de protestant?

,,De eersten die protestant werden genoemd verzetten zich op de landdag van Spiers in 1526 tegen het inperken van vrijheden. Als vrijheden worden bedreigd, schrijf je een brief aan Rutte: Dat gaat zomaar niet, hoor! Of je gaat zelfs tot in Straatsburg in hoger beroep, zoals de Protestantse Kerk in de kwestie van bed, bad en brood voor vluchtelingen. Het zit in onze genen dat we nadenken en onze mond opendoen, reageren wanneer we dat noodzakelijk achten. Het is wel heel lastig en een grote uitdaging om met zo’n groep mensen een kerk te vormen en eenheid te beleven, als iedereen bij wijze van spreken een persoonlijke ‘Heilige-Geestopenbaring’ heeft. De kerkgeschiedenis laat zien dat dat heel vaak fout is gegaan.’’

Dwarsliggen heeft grenzen?

,,Het is geen doel op zich, maar een manier om ruimte te geven aan verkregen inzicht. Zo hervormde Calvijn de hele kerk met de ambten van ouderling en diaken en een nieuwe houding naar de overheid. Steeds zijn er mensen geweest, zoals in de negentiende eeuw Kierkegaard en Kohlbrugge, die sporen uitzetten waar anderen zich aan oriënteerden om invulling te geven aan een nieuwe tijd.’’

Geen dwarsigheid ten koste van alles?

,,We zijn op zoek naar het Koninkrijk van God. Je moet je afvragen: Werkt iets mee die richting uit of niet? Ben je als kerk en christenen dienstbaar aan de beweging van Christus, aan de komst van het Koninkrijk?’’

> 10 juni Dwars durven zijn

Op 10 juni vindt de estafette-bijeenkomst Dwarsliggers plaats in Gouda. Kom langs!

Dwarsliggers zijn mensen die een visie hebben, lef en geloof om alleen te staan, als het niet anders is. Alle kans dat in de naaste toekomst zo’n protesterend en dwarsig geloof vaker dan voorheen gevraagd zal worden. Wat beweegt ze dan van binnen? Hoe naïef moet je zijn, eigenwijs en dwarsig om in een samenleving als die van nu de bazuin van het Evangelie te laten horen?

Daar gaat het over op 10 juni in de St Jan van Gouda, misschien wel de mooiste protestantse kerk van Nederland. Er is een aantrekkelijk programma van muziek, zang, inhoudelijke lezingen en drama. Laat deze viering er één mogen zijn voor heel Zuid-Holland, zodat het estafettestokje met een zekere fierheid wordt overgedragen aan Noord-Holland.

Meer informatie 

Tekst: Jan Kas

Terug naar overzicht