Pionieren als nieuwe reformatie?

Nieuwe vormen van kerkzijn roepen fundamentele vragen op. Martijn Vellekoop, projectleider pionieren vanuit de Protestantse Kerk: "Als pioniersplekken mensen dichter bij God brengen, is er wat mij betreft sprake van een vruchtbare reformatie."

"In Nederland zijn na 2010 ruim honderd pioniersplekken van start gegaan. Van kloosters nieuwe stijl tot kliederkerken met knutselende kinderen en hun ouders. Van inloophuizen in achterstandswijken tot Engelse hymnes in kathedrale kerken in Utrecht. Zoveel voorbeelden van plekken waar mensen hun geloof beleven op manieren die niet gebruikelijk waren in de Protestantse Kerk.

Pioniersplekken zijn nieuwe vormen van kerkzijn voor mensen die normaal zelden of nooit naar de kerk gaan. Allerlei mensen geven deze beweging vorm: van bankdirecteur tot huismoeder. Van gepensioneerd dominee tot leraar.

Schuring

Pionieren is niet eenvoudig. Niet elke pioniersplek slaagt. En als een pioniersplek wél slaagt, dan roept dat veel op. Als er vrolijk gezongen wordt, dan rijst de vraag: “Past dat evangelische wel bij onze kerk?” En er is ongenoegen als gezinnen wel naar een kliederkerk gaan, maar niet op zondag aanschuiven in de kerkbanken. “Zijn onze kerkdiensten niet goed genoeg?”

Bij vernieuwing ontstaat schuring. Dat lijkt erbij te horen. Ook komen er fundamentele vragen op tafel. Want wat doe je als iemand vraagt of zijn baby tijdens een kliederkerk gedoopt kan worden? Is zo’n kliederkerk wel een echte kerk? Moet er dan geen dominee voorgaan? Is lidmaatschap vereist? En moeten er bij een kerk per se mensen van alle leeftijden betrokken zijn? Zo ja, wat zegt dat dan over kerken die sterk vergrijzen? Nieuwe vormen van kerkzijn roepen fundamentele vragen op.

In Nederland komt via het pionieren een vernieuwingsbeweging op gang. Een beweging van bankdirecteuren en huismoeders, van dominees en leraren. Misschien wel zo’n beweging als 500 jaar geleden, met Luther en de Reformatie. Er zijn overeenkomsten, want er komen ook nu fundamentele vragen op tafel. Vragen over wat het betekent om christen te zijn, om kerk te zijn. En hoewel Luther nooit de bedoeling had een nieuwe kerk te starten, ontstond er zoveel spanning dat dat onvermijdelijk bleek. Ook nu is spanning proefbaar. Houden we het daarin uit?

Uitdagingen

Welke uitdagingen zie ik daarbij voor pioniers ten opzichte van bestaande kerken? Twee zaken. Allereerst wordt van de pioniers geduld gevraagd. Geduld om steeds weer uit te leggen wat de intenties zijn en om het uit te houden als er nóg een extra vergadering nodig is. En in de tweede plaats is nodig dat pioniers met waardering blijven spreken over bestaande kerken. Want dat er nieuwe vormen nodig zijn, maakt niet dat bestaande vormen waardeloos zijn.

Wat zijn de uitdagingen die ik zie voor bestaande kerken? In de eerste plaats om gunnend ruimte te schenken; niet al teveel controle van bovenaf, maar naast pioniers gaan staan, meeleven, bidden en waarderen. In de tweede plaats is het voor bestaande kerken lastig om het idee los te laten dat het ‘echte’ kerkzijn alleen plaatsvindt op zondagochtend. Jezus zegt: “Waar twee of drie samen zijn in Mijn Naam, daar ben ik in hun midden.” Durf nieuwe vormen te waarderen als wezenlijke vormen van kerkzijn. En stuur er daarom niet op aan dat mensen op zondagochtend naar de ‘gewone’ kerk moeten komen.

Dichter bij God

De Reformatie had als resultaat dat God toegankelijker werd voor mensen. Door breed bijbelgebruik in de eigen taal. En doordat duidelijk werd dat God vergeving schenkt om niet, en niet vanwege een betaling of een priester. De Reformatie bracht mensen dichter bij God. Wat mij betreft is dat ook waar bij pioniersplekken naar gekeken moet worden: brengen pioniersplekken mensen dichter bij God? Kan uw buurman, uw collega of uw kleindochter zo meer ontdekken over Gods liefde? Als dat zo is, dan is er wat mij betreft sprake van een vruchtbare reformatie."

Martijn Vellekoop ondersteunt nieuwe vormen van kerkzijn als projectleider pionieren vanuit de Protestantse Kerk. Hij studeerde theologie en communicatiewetenschap. In zijn vrije tijd is hij in het Westland betrokken bij allerlei missionaire initiatieven.

Meer informatie over pioniersplekken vindt u hier.

Terug naar overzicht