Moza´ek van kerkplekken: nieuwe en bestaande vormen van kerk-zijn

Kerk-zijn met nieuwe en bestaande vormen naast elkaar. Wat kan wel en wat niet binnen onze kerk? De Protestantse Kerk wil het gesprek over deze vragen aangaan, en u kunt meepraten.

De afgelopen tien jaren heeft in de Protestantse Kerk een cultuurverandering vorm gekregen. Gedragen door drie achtereenvolgende visienota’s is ruimte gemaakt voor nieuwe vormen van kerk-zijn. Inmiddels zijn er circa honderd pioniersplekken en evenzoveel kliederkerken. Ook zijn er monastieke initiatieven en leefgemeenschappen. Zo ontstaat een mozaïek van kerkplekken met een eigen vorm en kleur, samen vormen ze een geheel. Daarbij zou samen kerk-zijn meer moeten zijn dan onverschillig langs elkaar heen leven.

Papierwinkel

In Nieuw-Vennep ontstond veertien jaar geleden al een nieuwe geloofsgemeenschap in een Vinexwijk, naast en vanuit de dorpskerk. Toen deze geloofsgemeenschap volwassen werd, rees de vraag hoe daar kerkordelijk gestalte aan gegeven kon worden. Gekozen werd voor een gemeente met twee wijken, om op die manier ook de samenhang met de dorpskerk vast te houden. In de praktijk bleek het echter zeer complex om dat te realiseren. En toen het eenmaal zover was, ontstond er frustratie over de gemaakte keuze; het model leidde namelijk tot een vooral bureaucratische relatie. Binnen die relatie liep het niet lekker vanwege verschillende culturen in de manier van werken. Daar kwam bij dat de gewenste gezamenlijke werkwijze ook nog vastliep in de bovenplaatselijke kerkstructuur en -cultuur. Er werd wel aansluiting gezocht maar niet echt gevonden. Het gevolg was dat de relatie tussen de twee wijkgemeenten steeds meer werd bepaald door gedoe rond de hele papierwinkel, terwijl er juist een sterk verlangen was om inhoudelijk met elkaar op te trekken. Naar een goed antwoord op de vraag ‘hoe nu verder?’ wordt gezocht.
De situatie in Nieuw-Vennep is de voorbode van wat meer kerken mee gaan maken in de huidige kerkordelijke setting.

Waardevol

Martijn Vellekoop is coördinator Missionair binnen de dienstenorganisatie. Hij herkent een situatie zoals in Nieuw-Vennep. Hij leidt het gesprek in de kerk over het ontstaan van nieuwe kerkplekken en hoe vorm te geven aan de relatie met bestaande kerkplekken. ‘We zijn natuurlijk dankbaar voor de ontwikkeling van al deze nieuwe vormen van kerk-zijn. Tegelijk levert het spanningen en vragen op. Moet elke pioniersplek een ‘normale’ gemeente worden? Is er sprake van onderlinge concurrentie? Mag alleen een predikant sacramenten als doop en avondmaal bedienen? Moeten nieuwe vormen onder de verantwoordelijkheid van bestaande gemeenten blijven vallen? En hoe wordt de stem van deze nieuwe kerkplekken gehoord in de classes en de synode?’
Het is nodig om met deze vragen aan de slag te gaan. ‘In de nota Kerk 2025 staat dat de nieuwe vormen van kerk-zijn niet onnodig belast moeten worden met bestaande kerkelijke gewoonten, structuren en organisatie. Ze moeten de kans krijgen te groeien op een manier die recht doet aan de mensen die er onderdeel van uitmaken. Het gesprek hierover is spannend, want het vraagt van ons om zaken die we waardevol vinden ter discussie te stellen. Tegelijk is dat nodig om een verdere ontwikkeling mogelijk te maken.’

Knelpunten en dilemma’s

Het moderamen van de generale synode heeft in december 2017 opdracht gegeven om te verkennen wat het betekent om kerk te zijn met bestaande en nieuwe vormen van kerk naast elkaar. Vellekoop: ‘En die verkenning begint natuurlijk bij de praktijk, bij de mensen die hier al ervaring mee hebben.’ Op 25 plaatsen in het land is het gesprek begonnen met deze mensen-van-de-praktijk. De knelpunten en dilemma’s zijn daarbij gegroepeerd in drie thema’s: “gemeenschapsvorming”, “netwerken en lidmaatschap, ambten, sacramenten en de rol van predikanten” en “organisatie, besluitvorming en bestuur in de kerk”’. Een en ander resulteert in september in een rapport met een schets van de praktijk, reflectie en oplossingsrichtingen.
Vellekoop: ‘Vanaf september wordt naar aanleiding van dit rapport het gesprek gevoerd, onder andere tijdens gespreksbijeenkomsten op verschillende plekken in het land. We roepen kerkenraadsleden, leden van pionier- en kliederkerkteams, predikanten en bestuurders van kerkelijke organisaties op om mee te praten. De centrale vraag is welke winst en knelpunten er in de praktijk zijn rond zo’n ‘mozaïek van kerkplekken’ en wat nodig is voor een verdere ontwikkeling hiervan. In november vindt vervolgens een bespreking plaats tijdens de synode. Dit jaar besluiten we nog niet over mogelijke aanpassingen in ons kerk-zijn, eerst maar eens in gesprek.’

Symposium

Op woensdag 30 mei werd een symposium georganiseerd rond de eerste resultaten van de praktijkverkenning. Meer over de onderzoeksresultaten leest u hier: Ambten niet vanzelfsprekend bij nieuwe kerkplekken.

Meer weten over de meepraat-avonden? Kijk op protestantsekerk.nl/kerkplekken.

Dit artikel komt uit het juninummer van woord&weg. Een gratis proefexemplaar aanvragen? Mail naar wew@protestantsekerk.nl.

Terug naar overzicht