Jongeren en de preek: 'Relatie is het sleutelwoord'

Veel jongeren van 15-20 jaar geven aan dat de preek hen niet raakt. Hoe breng je daar verandering in? Nelleke Plomp, specialist Vieren bij JOP, deed onderzoek naar deze vraag en publiceerde onlangs haar aanbevelingen. Voor predikanten n voor jongeren.

Nelleke, in je onderzoek noem je ‘betrokkenheid bij de preek’ een gezamenlijke verantwoordelijkheid van predikanten en jongeren.
“Ja, in de literatuur noemt men dat de ‘homiletische driehoek’: de samenwerking tussen hoorder, predikant en Woord. Je kan niet tegen een predikant zeggen: je moet dit veranderen, en dan zullen jongeren betrokken raken bij de preek. Nee, jongeren moeten zich net zo goed inzetten om betrokken te raken. Dat klinkt misschien logisch, maar ik denk dat het voor veel gemeenten een eye-opener kan zijn. Juist in de samenwerking van predikanten en jongeren rondom het Woord, daar gebeurt het.”

Wat is de opvallendste conclusie, wat jou betreft?
“Uit mijn literatuuronderzoek bleek dat drie kenmerken erg belangrijk zijn als het gaat om de betrokkenheid van jongeren: ontvankelijkheid, identificatie en toepasbaarheid. Toen ik die kenmerken in de Hervormde Gemeente Sliedrecht ging toetsen, bleken die ook daadwerkelijk van belang te zijn. Maar één ding sprong eruit: de relatie tussen de predikant en jongeren. Veel jongeren gaven aan: als ik me gezien weet, als een predikant contact zoekt in de preek, dan voel ik me betrokken. Iemand zei zelfs: ik luister goed naar deze predikant, omdat ik hem ken. Toen ik in het ziekenhuis lag, kwam hij langs om mij te bezoeken.”

Is het wel haalbaar voor predikanten om zo intensief contact te zoeken? Ze hebben hun handen immers al behoorlijk vol.
“Ja, dat is zeker zo. Maar ik geloof wel dat je het contact met jongeren goed kan organiseren. Je hoeft echt niet elke week elke jongere te appen. Als je goed contact hebt met je jeugdouderlingen en de catecheten, kun je inventariseren wat er leeft onder jongeren en dat betrekken bij je preek. En voor jongeren betekent het al heel veel als de predikant hen bij naam kent.”

Heb je nog meer aanbevelingen voor predikanten?
“Niet alleen de gekozen thema’s zijn belangrijk, maar ook het woordgebruik en de aanspreekvorm. De predikant uit Sliedrecht die ik heb gevolgd, is op een gegeven moment de gemeente gaan tutoyeren. Dat helpt om je als predikant op jongeren te richten. Kies ook bewust de voorbeelden die je gebruikt. Je kunt in een preek over het paradijs zeggen: ‘Stelt u zich voor … U zit heerlijk rustig met een boek voor de tent te genieten van de stilte. Opeens komt er een groepje luidruchtige jongeren aan met ghettoblaster. Weg paradijs….’ Of je zegt: ‘Stel je voor … Je zit heerlijk te chillen met een groepje vrienden voor de tent. Muziekje aan, biertje erbij. Opeens komt een man woest aanlopen: “Ssst! Kan het wat zachter!?” Weg paradijs…’ De boodschap is hetzelfde, maar door het laatste voorbeeld te gebruiken voelen jongeren zich gezien en niet afgewezen.”

Je hebt ook aanbevelingen voor jongeren opgenomen. Wat zijn de belangrijkste daarvan?
“De belangrijkste aanbeveling is eigenlijk hetzelfde als die voor predikanten: zoek contact. Ook de jeugdleiding kan daar een rol in vervullen: verzamel eens tien onderwerpen die jongeren belangrijk vinden, of nodig de predikant eens uit om samen een preek voor te bereiden. De jongeren die ik heb gesproken, gaven daarnaast aan dat aandacht voor de preek soms ook gewoon in hele praktische dingen zit. Aantekeningen maken bijvoorbeeld, zodat je beter geconcentreerd blijft. Of koffie drinken vóór de dienst in plaats van erna, en zorgen voor voldoende frisse lucht in de kerk.”

Dus jongeren ervaren zelf ook dat ze een taak in het geheel hebben.
“Ja, dat vond ik wel opvallend: jongeren zijn hier heel bewust mee bezig. Ik hoop dat dat ook een bemoediging is voor gemeenten: er zitten niet altijd veel jongeren in de kerk, maar de jongeren die er wél zijn hebben daar meestal heel bewust voor gekozen. Dus ik zou zeggen: koester ze, neem ze serieus.”

Op basis van je onderzoeksresultaten heb je een kant-en-klare lijst met 56 praktische tips opgesteld. Wat hoop je dat je onderzoek teweeg zal brengen?
“Jongeren betrekken bij de preek is niet alleen een taak van predikanten of van jeugdwerkers, maar gaat de hele gemeente aan. Ik hoop dat dit onderzoek ertoe zal leiden dat in meer gemeenten predikanten, jeugdwerkers, kerkenraden en jongeren samen gaan nadenken over de kerkdienst. Eén van mijn aanbevelingen daarbij is: durf te experimenteren. Daar zijn we in de kerk niet altijd even goed in. Maar probeer gewoon maar eens iets, het geeft niet als het niet lukt.”

Op 4 oktober licht Nelleke Plomp de bevindingen uit haar onderzoek toe tijdens de studiebijeenkomst ‘Jongeren en de preek’. Deze bijeenkomst wordt georganiseerd door JOP, de HGJB, IZB Areopagus en de Hervormde Gemeente Sliedrecht. Lees hier meer.

Lees ook:

Terug naar overzicht