Het melkmeisje en de dominee

Ter gelegenheid van 500 jaar protestantisme gaat de estafette ‘Als een lopend vuur’ door alle Nederlandse provincies. Utrecht sluit af met een programma rond het thema ‘Beroep als roeping’.

Enkele vragen aan een lid van de werkgroep die het voorbereidde: emeritus-predikant dr. Bert de Leede uit Amersfoort, oud-docent aan de Protestantse Theologische Universiteit.

Jullie ontwikkelden lesbrieven en filmpjes voor het voortgezet onderwijs onder het motto ‘Je werk of je leven?’. Wat heeft dat met de Reformatie te maken?
‘Leven is meer dan werken, dat willen we met die slogan onderstrepen. Wij leven in een prestatiesamenleving. De waarde van een mens wordt heel sterk beoordeeld op wat hij presteert. Je bent wat je doet. Terwijl Luther benadrukte dat de mens niet voor God wordt gerechtvaardigd uit zijn werken, maar uit geloof, uit genade. Dat relativeert het werken. Het leven is meer dan dat.’

Wat waren de praktische consequenties?
‘De Reformatie bracht een revolutionaire, wereld-veranderende visie op het beroep. Een gewoon beroep was volgens Luther niet minder waard dan wat een geestelijke in de kerk of het klooster doet. Een bakker die goed brood bakt en een eerlijke prijs vraagt en een boer die goed voor zijn vee zorgt staan niet lager op de maatschappelijke ladder dan de geestelijke. Allen vervullen in hun beroep een roeping, daarin zijn ze gelijkwaardig voor God. Van allen wordt verantwoordelijkheid gevraagd. Het bekende melkmeisje van het schilderij van Johannes Vermeer dat haar werk toegewijd doet, is net zo betekenisvol bezig als de dominee in de kerk. Met de aandacht waarmee zij in de keuken melk schenkt, eert zij God en dient zij de naaste.’

Ook in dat opzicht betekende de Reformatie dus iets nieuws?
‘Eerherstel voor het gewone leven. Het besef dat je als mens een roeping hebt in het alledaagse bestaan was een geweldige opwaardering van het aardse leven. Op den duur kwam er een hele arbeidsethos in mee: Je moet je werk goed doen. Hard werken werd een deugd, evenals eerlijkheid, betrouwbaarheid en verantwoordelijkheid. Je talenten ontwikkelen werd een opvoedingsideaal. Dat heeft ons veel gebracht: welvaart, economische groei. Maar het had ook een keerzijde.’.

Welke?
‘Dit denkklimaat heeft er zeker aan bijgedragen dat het kapitalisme een hoge vlucht heeft genomen, met zijn nadruk op inkomen en verdienen. Hard werken als deugd kan omgekeerd betekenen dat wie niet presteert niets waard is. In het neoliberale denken ben je pas iemand als je wat presteert. Hoe harder je werkt, hoe meer je verdient, hoe meer je kennelijk gezegend bent en hoe hoger je status is. Alsof mantelzorg en vrijwilligerswerk niet even waardig zijn. Misschien moet onze samenleving op dit punt een nieuwe impuls krijgen. Dat zou heel goed kunnen vanuit de visie van Luther dat een mens niet gerechtvaardigd wordt uit zijn werken.’

Over de actualiteit van Luther gesproken…
‘Als mijn vermoeden klopt dat betaald werk in de toekomst schaars zal zijn en voor velen niet meer een leven lang bereikbaar, dan moeten we anders gaan denken over betaald en onbetaald werk. Nadere bezinning op onze roeping als mens zou tot een maatschappelijke herwaardering van onbetaalde arbeid moeten leiden. Alle werk waarmee (mede)mens, gezin en samenleving wordt opgebouwd en kan bestaan, is dan fundamenteel van gelijke waarde. Betaald of onbetaald werken zou een gelijkwaardige keuze moeten zijn. Je hoeft niet steeds te gaan voor carrière en meer inkomen, je kunt in je leven ook een afslag nemen naar vrijwilligerswerk en mantelzorg. Dat zou in opleidingen voor jongeren de druk wegnemen dat je een dief van je eigen portemonnee bent als je niet al je kaarten op je carrière zet.’

Dat wordt de uitdaging voor de komende tijd?
‘Het lijkt me een maatschappelijke noodzaak in een samenleving die veel meer dan wij gedacht hadden afhankelijk is van vrijwilligerswerk en onbetaalde zorg voor elkaar, ook omdat het anders letterlijk onbetaalbaar is. De veranderingen in de samenleving vragen om bewuste keuzen van mensen als het gaat om werk en mogelijke wendingen in hun loopbaan. We zijn niet pas waardevol als we veel verdienen, een grote zaak hebben en veel gepresteerd hebben. In de lijn van Luther: ook wie onbetaald de samenleving dient, doet een goed werk voor God en de mensen.’

De Estafette Utrecht bestaat uit het project Je werk of je leven. Er is een wedstrijd met deadline 19 september maar het project blijft ook daarna beschikbaar. Tijdens een debat gaan ouders, leerlingen en overige gasten in gesprek over beroep en roeping onder leiding van Ben Tiggelaar. Meer info https://www.facebook.com/events/1639881386054179/

Terug naar overzicht