Erbij horen

Bert Altena

Bert Altena over protestantse spiritualiteit in Drenthe: “Kerks of niet, je hoort bij de kerk.”

Ter gelegenheid van 500 jaar protestantisme gaat de estafette ‘Als een lopend vuur’ door alle Nederlandse provincies. In Drenthe staat in februari het thema ‘Protestantse spiritualiteit’ centraal. Vijf vragen aan ds. Bert Altena, predikant van de protestantse gemeente in Vries en stadspredikant in Assen.

Is ‘spiritualiteit’ wel een protestants woord?
“Jazeker. Bij spiritualiteit gaat het om de ervaring, de innerlijke beleving van je geloof. In het protestantisme is er naast de nadruk op het gepredikte Woord altijd een traditie geweest van ‘bevindelijkheid’, die het geloof heel erg innerlijk beleeft. Die vorm heeft een eigen plek binnen het calvinisme in Nederland, zij het niet specifiek in onze provincie. Hier wordt het geloof veel meer gestempeld door een Saksische beleving. Deel uitmaken van een gemeenschap wordt heel waardevol gevonden. De kerk was en is daar het symbool van.

Ook dat is spiritualiteit?
Het geloof wordt vooral beleefd via het ‘erbij horen’. Je hoort bij de kerk, de centrale plek in het dorp. Daar ben je lid van, al je ben je niet kerks, zal ik maar zeggen. Een oude, typerende spiritualiteit die je hier in Drenthe en in delen van Overijssel en Gelderland veel tegenkomt, al staat dat tegenwoordig wel onder druk. Het lijkt misschien wat bleek of mager, maar ik vind dat ook een authentieke wijze van je geloof beleven. Geloven heeft ook heel erg te maken met binding, met verbonden zijn. Mensen hebben er niet altijd woorden voor, maar er is een diep gevoel van verbondenheid. Je weet je gedragen door iets dat groter is. Dat besef is belangrijk.

Dat gedragen worden wordt ervaren?
Op kruispunten in het leven met name. Religie en geloof zijn vanouds vooral van betekenis wanneer mensen op hun levensweg worden geconfronteerd met iets wat hen te machtig is, letterlijk en figuurlijk. Daar zijn dan ook rituelen voor, bij doop, bij een trouwerij, bij rouw. Op zulke levensmomenten val je terug op wat jou ten diepste draagt.

We staan stil bij 500 jaar Reformatie. Die protestantse spiritualiteit is bij Luther begonnen?
Luther heeft erg bijgedragen aan de herwaardering van de Bijbel, aan de ontwikkeling van het kerklied, aan de eredienst thuis, aan het besef dat je geroepen bent op de plek waar je woont. Hij benadrukte sterk het ‘priesterschap van alle gelovigen’. In ons land is het beleven en ervaren van het geloof veel meer door het calvinisme bepaald. Typisch protestants is dat de Bijbel centraal staat. Die door de Bijbel gevoede spiritualiteit komt bij Luther vandaan. Calvijn heeft het verder uitgewerkt en in het Nederlandse protestantisme zie je dat duidelijk terug: er wordt veel belang gehecht aan de prediking van het Woord, het dagelijks lezen uit de Bijbel, het leven met de Bijbel.”

Wat is protestantse spiritualiteit vandaag de dag?
Spiritualiteit is de levensvorm waarin je geloof zich uitdrukt. Samen zingen, persoonlijk bijbellezen, bidden vallen daar ook onder. Generaties lang werd in protestantse gezinnen na de maaltijd aan tafel een gedeelte uit de Bijbel gelezen. Dat is aan het verdwijnen, aan het verdampen. De spiritualiteit individualiseert. Ervoor in de plaats komen nieuwe vormen. Individueel wordt toch gezocht naar zingeving. De laatste decennia is er meer aandacht voor symbooltaal, zoals bij rooms-katholieken. Ook protestanten vasten in de veertigdagentijd. Pelgrimages, meditatie, kloosterweekenden, eigen vormen van stille tijd en bijbelstudie, het komt allemaal op het protestantse erf voor. Al ben ik geneigd om spiritualiteit in de eerste plaats te koppelen aan een innerlijke beleving van het geloof, spiritualiteit kan zich ook wat activistischer uiten, in maatschappelijk protest, in inzet voor de voedselbank of voor vluchtelingen. Dat hoort er allemaal bij.”

>De estafettebijeenkomst ‘Protestantse spiritualiteit’ vindt plaats in Rolde op zondagmiddag 5 februari. Overige informatie over de estafette-activiteiten in Drenthe: www.500naluther.nl

Interview: Jan Kas

Terug naar overzicht