‘Er is weer meer ruimte voor oecumene’

Ds. Willem Vermeulen organiseert heel september een estafette door Brabant over ‘Rome’ en de Reformatie.

Ter gelegenheid van 500 jaar protestantisme gaat de estafette ‘Als een lopend vuur’ door alle Nederlandse provincies. In september is ‘Rome-Reformatie’ het estafettethema in Noord-Brabant. Enkele vragen aan ds. Willem Vermeulen, predikant van de protestantse gemeente in Bergen op Zoom.

Hoe beoordeelt u de Reformatie?

“Een belangrijk moment van heroverweging, die de theologie in haar geheel een nieuwe dimensie gaf. Dat droeg bij aan een beter begrip van bijvoorbeeld wat Paulus bedoelde in de brief aan de Romeinen en hoe dat dan in de praktijk van het leven kan worden toegepast. Ik merk dat daar nu ook in rooms-katholieke kring veel interesse voor is.”

Er kwam wel een kerkscheuring van.

“Ontwikkelingen in de kerk gaan heel vaak samen met economische en maatschappelijke ontwikkelingen. Als de politiek op de loop gaat met de theologie, komen daar niet zelden brokken van. Vorsten als Hendrik VIII zagen hun kans waar om van Rome los te komen.”

De breuk tussen Rome en Reformatie is er nog altijd?

“Juist door die verwevenheid met de politiek en bijvoorbeeld de Spaanse Inquisitie was ze zo diepgaand. Het heeft eeuwen – van strijden en muren bouwen - geduurd voordat kerken elkaar, eigenlijk in navolging van de Volkenbond, weer gingen opzoeken. Pas na de Tweede Wereldoorlog drong echt het besef van gemeenschappelijke wortels door, mede doordat verzetsmensen in de oorlogsjaren over kerkmuren heen hadden samengewerkt. Moest je wel alsmaar doorgaan met torens en muren creëren?”

Dat had gevolgen?

“In de Rooms-Katholieke Kerk is het Tweede Vaticaans Concilie in de jaren zestig van de vorige eeuw zeer cruciaal geweest. Het erkende dat er ook ‘vormen van genade’ mogelijk waren buiten de eigen kerk. De doop verbindt, dat geeft zoveel basis aan oecumenische contacten. Als gedoopten horen christenen van welke denominatie ook bij Christus, en daarmee ook bij elkaar. Er is maar één lichaam van Christus, hoewel verdeeld. Gelijktijdig gingen protestanten inzien dat ze onderling beter konden kijken naar wat samenbindt dan ‘tamboerijnen op de trommel van het verschil’, wat eeuwenlang was gedaan. Hervormden, gereformeerden en lutheranen zijn nu verenigd in de Protestantse Kerk in Nederland. Die parallelle ontwikkelingen bij rooms-katholieken en protestanten openden deuren.”

Hoe ging dat verder?

“In golfbewegingen. In de jaren zeventig en tachtig was er veel enthousiasme voor de oecumene, zozeer dat rooms-katholieke basisgemeenten zich buiten de kerkelijke regels stelden. Regels die er nu eenmaal zijn. Dat wilden de bisschoppen niet. Lokaal voel ik me geheel geaccepteerd als ik voorga in een woord- en gebedsviering met onze rooms-katholieke broeders en zusters. We trekken ook heel plezierig samen op in onze diaconale verantwoordelijkheden in de samenleving, in inloophuizen, in het pastoraat in ziekenhuizen en woonzorgcentra, in leerhuizen, in het gesprek met de islam.”

Het loopt niet altijd lekker?

“Dat heeft met de krimp van de kerk te maken. We zijn druk bezig geweest met het eigen (over)leven. Parochies fuseerden en stootten kerkgebouwen af, wij als protestanten hadden onze eigen fusie, die met emotie en gedoe gepaard ging. Nu we dat alles, hopelijk in voldoende mate, achter de rug hebben is er weer meer ruimte voor elkaar, voor ontmoeting. Zelf ervaar ik dat de bisdommen Den Bosch, Breda en Roermond zeer openstaan voor het oecumenisch gesprek. Gezamenlijk is veel mogelijk, alleen één Maaltijd van de Heer niet. Wij protestanten moeten daar echter niet te veel over zemelen, bij ons hebben de meeste gemeenten ook niet wekelijks een avondmaalsviering, maar slechts eens per maand of nog minder.”

Die ene kerk komt er?

“Moeten we dat wel nastreven? Dan gaat het weer over organisatie, geld en structuren. Belangrijker is dat christenen elkaar erkennen in het deel hebben aan het ene lichaam van Christus en elkaar opzoeken om samen hun roeping te verstaan, te getuigen, aan diaconaat en pastoraat te doen, te leren en te vieren. Dat gebeurt en dat stemt hoopvol voor de toekomst.”

> De Estafette gaat in Noord-Brabant elke week in september naar een andere locatie. Meer info over het programma

Foto: Erik de Klerck

Terug naar overzicht