Ds. Albert van de Heuvel was 70 jaar geleden aanwezig bij de oprichting van de Wereldraad van Kerken

Op 23 augustus 1948 werd de Wereldraad van Kerken opgericht in de Nieuwe Kerk in Amsterdam, nu zeventig jaar geleden. Met gasten uit de hele wereld, een kerkdienst in de Nieuwe Kerk en een Walk of Peace door de stad wordt dit jubileum gevierd.

Albert van den Heuvel was er 70 jaar geleden bij. Als steward, 16 jaar oud, hielp hij de toenmalige gasten hun weg te vinden in Amsterdam en wees hij deelnemers hun plaats aan. Hij kwam er voor op de fiets van Utrecht naar Amsterdam.

Zo bracht hij de bekende Duitse theoloog Martin Niemöller vanuit zijn hotel naar de Nieuwe Kerk. Niemöller had zich tegen het naziregime verzet en was al in 1937 gevangen gezet na een preek waarin hij de Führer fel bekritiseerde. Hij zat in totaal zeven jaar in concentratiekampen. Er waren bij de oprichting veel meer deelnemers uit Duitse kerken aanwezig. Zo vlak na de Duitse bezetting was dat heel bijzonder. Voor Albert van den Heuvel was het een eerste kennismaking met hen.

120 verschillende kerken

De oprichting van de Wereldraad van Kerken (World Council of Churches) was wereldnieuws. Er kwamen christenen uit alle werelddelen. Samen vertegenwoordigden zij zo’n 120 verschillende kerken. Dat was nog niet eerder gebeurd.

‘De Russisch-orthodoxe kerken deden in de beginjaren nog niet mee’, vertelt Van den Heuvel. ‘Zij sloten zich pas aan in 1960 toen de Koude Oorlog eindelijk wat op zijn retour was. De rooms-katholieke kerk is nooit toegetreden. Zij vonden dat christelijke eenheid bereikt zou moeten worden door terugkeer van alle gelovigen 'in de schoot van de moederkerk', de rooms-katholieke kerk. Het Vaticaan verleende daarom geen toestemming aan rooms-katholieken om deel te nemen aan de assemblées van 1948 en 1953. Wel verbleef bij de oprichting kapelaan Willebrands in hotel Krasnapolsky op de Dam. Zo toonde de rooms-katholieke kerk toch haar betrokkenheid. Hij werd op de hoogte gehouden van de inhoud van de vergaderingen.’

Paus Johannes XIII bracht verandering. Hij verzocht andere kerken en de Wereldraad om waarnemers naar het Tweede Vaticaans Concilie te sturen. De aanvaarding van het decreet over de oecumene door het Concilie leidde tot een gemeenschappelijke werkgroep met verschillende subcommissies. Dit was allemaal gericht op toekomstige samenwerking. Uiteindelijk is de rooms-katholieke kerk niet toegetreden. Maar er zijn wel vormen van samenwerking gevonden en het Vaticaan heeft permanent een waarnemer bij de Wereldraad.

Inspirerende oecumenische beweging

Bij de oprichting in 1948 waren er niet alleen veel gasten van over de hele wereld, er kwamen ook duizenden mensen luisteren bij de bijeenkomsten. Albert van den Heuvel wist een ding zeker: voor deze inspirerende oecumenische beweging wil ik later ook werken. In 1958, na een studie theologie in Utrecht en een afsluitend jaar in New York waar hij kennismaakte met Amerikaanse kerken, werd dit werkelijkheid. Van den Heuvel werd in 1960 directeur van het Jeugddepartement en in 1965 van het Communicatiedepartement van de Wereldraad.

Verzet

Vlak voor de Tweede Wereldoorlog was er al een Wereldraad van Kerken in oprichting. De latere eerste secretaris van de Wereldraad, de Nederlandse theoloog Willem Visser ’t Hooft, was hierbij betrokken. De Duitse theoloog Dietrich Bonhoeffer was jeugdsecretaris. Hij zou de oorlog niet overleven vanwege zijn verzet tegen de nazi’s. In Genève werd een klein bureau ingericht, dat in de oorlog uitgroeide tot een plek van waaruit verzet tegen de nazi’s werd georganiseerd. De Nederlandse studente theologie Hebe Kohlbrugge raakte daarbij betrokken. Zij kwam voor de oorlog in contact met Martin Niemöller en zijn verzetsactiviteiten. In Nederland werd zij zelf een spil in het verzet. Ze nam het initiatief om een verbindingslijn op te zetten waarmee microfilms met door het verzet verzamelde informatie van Nederland naar Zwitserland werden gestuurd. Deze berichtenlijn werd de Zwitserse Weg genoemd. Het eindpunt van de lijn was bij de in Genève wonende Visser ’t Hooft.

Wereldgeschiedenis

Zo schreef de Wereldraad al vanaf het allereerste begin wereldgeschiedenis. Dat zou in de jaren die volgden zo blijven. Van den Heuvel: ‘In 1948 was de grote drijfveer van de oprichters: nooit meer oorlog. Om dat te realiseren wilden ze kerken van over de hele wereld samenbrengen om hen met elkaar kennis te laten maken en vijandschap te overwinnen. Dat was het visioen dat aan de wieg stond van de Wereldraad. In de afgelopen zeventig jaar was de Wereldraad betrokken bij vredesonderhandelingen, wereldvoedselconferenties en andere projecten voor vrede en gerechtigheid.’

Kerken uit de vroegere koloniën werden zelfstandig lid. Het aantal deelnemende kerken aan de Wereldraad groeide zo uit tot ongeveer 350 aangesloten kerken. Deze kerken vertegenwoordigen zo’n 560 miljoen christenen. Eens in de zeven jaar komen al deze kerken samen voor een assemblee. Elk assemblee heeft een eigen thema. Het thema van de laatste is ‘Pelgrimage van gerechtigheid en vrede’.

Jubileumactiviteiten

De Raad van Kerken Amsterdam organiseert samen met de Protestantse Kerk Amsterdam, PAX Nederland en de landelijke Raad van Kerken op donderdagmiddag 23 augustus een Walk of Peace (wandeling van Vrede & Gerechtigheid) door de oostelijke binnenstad van Amsterdam langs gedenkwaardige plekken. Er is aandacht voor onrecht en geweld in verleden en heden. Maar ook voor concrete kerkelijke inzet voor gerechtigheid en vrede. De wandeling laat zien wat vanuit oecumenisch perspectief van belang is in de geschiedenis van Amsterdam. De wandeling houdt halt bij gedenkplaatsen van de Jodenvervolging, bij het Wereldhuis, Sant´Egidio, de Armeense Kerk, het Goodwillcentrum van het Leger des Heils/Drugspastoraat. Op al deze plekken is iets te doen en te beleven.

De Walk of Peace begint in de Hoftuin (achter de Hermitage) en eindigt op de Dam. Iedereen is van harte welkom om mee te lopen. Om 12.30 uur verzamelen in de Hoftuin. De wandeling gaat vandaaruit in kleine groepen. U kunt zich hier aanmelden 

Aansluitend aan de wandeling vindt om 16.00 uur in de Nieuwe Kerk een feestelijke internationale (Engelstalige) viering plaats. Ook daar kunt u aan deelnemen. 

Bron: Kerk in Mokum

Terug naar overzicht