De dominee: notabele of worstelende profeet?

In januari promoveerde Jan Martijn Abrahamse aan de VU op de ambtstheologie van Robert Browne (circa 1550-1633). In zijn proefschrift pleit Abrahamse voor de ontmanteling van de dominee. Deze moet niet langer een notabele zijn, maar een benaderbare profeet.

Wie wil er nog dominee worden?
‘Geen massa’s meer, dat is wel duidelijk. Toch is er een toegewijde groep jonge mensen die vanuit een diepe passie voor het evangelie voor dit beroep kiest. Over het algemeen gaat het om mensen die ook een passie voor de wereld hebben. Dit is anders dan vroeger, toen predikanten misschien vooral bezig waren met de kerk zelf en de tradities. Nu zien ze het als hun missie om de kerk te helpen de brug te slaan naar de wereld.’

Wat voor voorganger was u zelf?
‘Heel jong, onervaren en idealistischer dan ik zelf doorhad. Ik had een enorme drive, wilde alles erg graag goed doen. Dat is ook een zwakte want je maakt zelden je idealen waar. Ik liep tegen mijn eigen onvermogen aan en moest leren wachten, inhouden, luisteren. Als christen heeft mij dit enorm gevormd. Mijn gemeente in Aalsmeer bood me een warme plek, ik kreeg ruimte voor kansen en vragen. Ik heb een evangelische achtergrond en sta graag in de breedte van de kerk, dus ik heb geprobeerd om samen met andere kerken de wereld op te zoeken. Maar na vijf jaar had ik een adempauze nodig. Ik gaf toen ook al les, werkte aan mijn proefschrift en heb een jong gezin. Dan moeten er keuzes worden gemaakt. Dit is een jaar van reflectie.’

Zou u dit beroep aanbevelen?
‘Niet op de manier van: dan word ik maar dominee, omdat je niks anders weet. Ik heb het weleens een lustige last genoemd – andersom klopt het ook. Je wordt betaald door de mensen aan wie jij leiding moet geven. Een predikant is niet de baas. Supervisie bij de opleidingen is heel belangrijk, want steeds meer dominees raken burn-out. De verwachtingen zijn huizenhoog en dan is het niet vreemd als het op een teleurstelling uitloopt. Belangrijker is een roeping als bron waaruit je energie, geduld en vooral hoop put.’

Waarom vooral hoop?
‘Omdat de werkelijkheid weerbarstig is. De kerk is soms harder dan de wereld. Een predikant wordt altijd de maat genomen. Hij of zij is niet zomaar een professional, hij moet zich kwetsbaar durven opstellen. Toch kun je als dominee niet met al je eigen zorgen en twijfels naar buiten treden. Daarin moet je een balans zoeken en dat heb ik ook geprobeerd. Ik wilde voorkomen dat ik iemand werd tegen wie werd opgekeken. Want dan kan er een dubbelrol ontstaan, dan ben je thuis iemand anders dan op de kansel. Het predikantschap mag niet samenvallen met je toga. Gemeenteleden hebben daar soms moeite mee. Ze willen graag dat jij een treetje hoger staat dan zij: dichter bij Jezus of zo. Je bent een rolmodel.’

U probeert dat voetstuk af te breken. Had u er zelf last van?
‘Dat viel mee. Maar wie op een podium staat, is een prikbord voor projecties. De ambtsdrager is aan de kerk gegeven om in alle menselijkheid de gemeente te laten zien hoe wij naar Christus kunnen zoeken. Dat is niet in beton gegoten, niemand weet toch precies hoe het zit? Als christen wil je leven vanuit Christus en van daaruit betekenis zoeken in het leven van vandaag. Dat houdt ook improvisatie in, afwachten, geen antwoord hebben. Toen ik uit mijn gemeente wegging zei iemand dat hij veel van me had geleerd, maar na mijn preken met meer vragen bleef zitten dan waarmee hij was gekomen. Dat was niet positief bedoeld. Christenen willen soms gewoon duidelijke antwoorden, maar we moeten leren leven met onzekerheden en rafelrandjes.’

U pleit voor meer profeten en minder gezagsdragers.
‘Ik geloof dat de kerk geroepen is om priester te zijn in de samenleving. Een profeet helpt daarbij, met vallen en opstaan. Een profeet heeft meestal weinig macht, is een eenling en zelden geliefd in eigen land. Maar hij is wel degene die het pad wijst, tegenspreekt, aan cultuuranalyse doet, ontmaskert. Dominees zijn geen establishment meer – dat komt alleen nog voor in het collectieve geheugen en in kleinere dorpen.’

Wanneer is het huwelijk tussen predikant en gemeente geslaagd?
‘Net als in een echt huwelijk: als de partners elkaar liefhebben, elkaar de ruimte gunnen zich te ontwikkelen en de waarheid durven zeggen. Ik denk ook dat het predikantschap losgemaakt moet worden van beslissingsbevoegdheid. Hij of zij moet vrij zijn om te zeggen hoe de Schrift verstaan kan worden en welke richting de gemeente uit moet. In onze evangelische gemeenschap speelde bijvoorbeeld de vraag over de doop: blijven we dat uitsluitend doen door onderdompeling, of mag het ook door besprenkeling en kunnen we mensen toelaten die als zuigeling zijn gedoopt? Geef de predikant de ruimte om de problematiek uit te leggen en laat vervolgens de beslissing bij de kerkenraad. Wie teveel beslist, maakt anderen passief.’

Wat is de ideale vacaturetekst voor een nieuwe predikant?
‘Schrijf als gemeente ook de minpunten van je gemeenschap op en vertel wat je daaraan wilt doen. We leven in een tijd van verwarring en marginalisatie. Reik niet te hoog, wees reëel in de verwachtingen die je creëert. Er komt echt niet iemand die alle dromen gaat waarmaken. Maak duidelijk dat je geen manager of therapeut zoekt, maar zeg dat je als gemeente onderweg bent om meer op Jezus te gaan lijken. Niet dat je nog meer gebouwen, geld of leden wilt, want wie geluk najaagt valt ongeluk ten deel. Waarom zouden wij als kerk succes als hoogste doel hebben? In een goede vacaturetekst staat: wij hebben een missie en wij zoeken iemand die ons helpt dat in het grote perspectief te plaatsen.’

In ’t kort:
Dr. Jan Martijn Abrahamse (1985) is docent systematische theologie en ethiek aan de Christelijke Hogeschool Ede en is als research fellow verbonden aan het Baptisten Seminarium. Daarnaast is hij redacteur van het theologische tijdschrift Soteria.
Eerder was hij in Aalsmeer voorganger van een CAMA-gemeente (Christian and Missionary Alliance).

Tekst: Ella Weisbrod | Foto: Maartje Geels

Dit artikel komt uit het juninummer van woord&weg. Een gratis proefexemplaar aanvragen? Mail naar wew@protestantsekerk.nl.

Terug naar overzicht