400 jaar 'Dordt': een moment om te vieren?

Het is deze maand 400 jaar geleden dat de Dordtse synode begon. Een synode met een prijs, aldus scriba ds. René de Reuver: raadpensionaris Van Oldenbarnevelt werd onthoofd en de eerste protestantse kerkscheiding was een feit. Maar 'Dordt' heeft ook een waardevolle oogst nagelaten.

400 jaar geleden werd in Dordrecht de eerste generale (= voor het hele ‘land’) vergadering van de protestanten gehouden. Deze vergadering duurde maar liefst 180 dagen. Hiermee vergeleken zijn onze tweedaagse generalesynodevergaderingen slechts kinderspel.

De stad Dordrecht viert deze bijzondere synodevergadering uitbundig. Bij de opening van de herdenking in de historische Augustijnenkerk is dan ook de koning aanwezig.

Ook als kerken laten we ons niet onbetuigd. De feestelijke bijeenkomst in Dordrecht is mede georganiseerd door de werkgroep Nationale Synode. Op de slotdag van de vergadering van de synode van 400 jaar geleden, 29 mei a.s., komt deze nationale synode ook bijeen.

Ode aan Dordt?

Voor het voortbestaan en de vorming van de jonge Republiek van de Zeven Verenigde Nederlanden was de synode van eminent belang. Zo ook voor het ontstaan van de gereformeerde kerk in ons land. Sommigen spreken daarom over een ‘ode aan Dordt’. Remonstranten zullen deze uitdrukking niet zo snel gebruiken. De synode leidde immers tot de eerste protestantse kerkscheuring. Voortaan gingen remonstranten en contraremonstranten (gereformeerden) gescheiden wegen.

Dordrecht viert als ‘stad van historie en cultuur’ de synode van 400 jaar geleden uitbundig. Scheiding van kerk en staat kende men toen nog niet. De jonge Republiek dreigde in die jaren aan onderlinge twisten ten onder te gaan. Prins Maurits besefte als militair strateeg dat eenheid onmisbaar was om stand te kunnen houden tegen Spanje en Frankrijk. Politieke eenheid gedragen door kerkelijke eenheid. De generale of nationale synode moest deze eenheid bewerkstelligen, zo beseften de regeerders van de Staten. Volgens sommige historici maakte het de politiek niet zoveel uit wat de theologische uitkomst van de synodebesprekingen zou zijn, als er maar één lijn uit zou komen. De Staten zouden deze eenheid bevestigen.

Genade

Mede door de keuze van prins Maurits voor de gereformeerde leer wonnen de contraremonstranten. Het theologische debat ging over de predestinatie (verkiezing door God), maar draaide om de genade. Om de vraag: is geloof nu voor de volle 100 procent een geschenk van God of is het een geschenk dat de mens moet aannemen, zoals een bedelaar een geldstuk aanneemt om er vervolgens zelf mee aan de slag te gaan.

Voor theologische fijnproevers: moet een mens door God uitgekozen en wedergeboren worden waarna hij tot geloof komt, of is de wedergeboorte, als een ander mens gaan leven, een bewuste gelovige daad van de mens.

Nu, 400 jaar later, kan deze discussie ons vreemd voorkomen. Zijn 100% genade en uit dankbaarheid aan de slag gaan met het geschenk van God geen zijde en keerzijde? 400 jaar terug voelde dit anders. Dit theologische verschil van inzicht stond niet op zichzelf. Verschil in spiritualiteiten, die van Luther en Erasmus, botsten op elkaar. De theologische verschillen weerspiegelden politieke verschillen, terwijl de jonge Republiek schreeuwde om noodzakelijke eenheid. Eenheid die veel heeft opgeleverd. Om slechts twee vruchten te noemen: grotere autonomie van de jonge Republiek en de Statenvertaling, de eerste vertaling van de hele Bijbel in het Nederlands.

Maar ze had ook een prijs: raadpensionaris Van Oldenbarnevelt werd onthoofd en de eerste protestantse kerkscheiding was een feit.

Lege handen

De oogst van de synode van Dordt voor de ontwikkeling van de Republiek, voor het ontstaan van ons land dus, en voor kerk en theologie is groot. De ontwikkeling tot de Staat der Nederlanden, de Statenvertaling en De Dordtse Leerregels - een boekje in de taal, begrippen en polemiek van toen, dat gaat over genade als 100% geschenk van God.

De laatste protestantse lezing ging over deze oogst. Ben Tiggelaar stelde de vraag: Kun je zelf iets van je leven maken, of toch niet? Kortweg: ben je ook als gelovige selfmade of leef je van het geschenk van God? Zeker, deze twee overlappen elkaar, maar als het erop aankomt, waar ligt dan het primaat? Wat is dan het meest doorslaggevend? De lezing liep uit op de oproep je te laten inspireren door Jezus, de verpersoonlijking van Gods liefde. En om je handen niet te laten verkrampen maar leeg te maken. Genieten van lege handen is een waardevolle oogst van Dordt.

- Scriba ds. René de Reuver


Gerelateerde berichten:

Terug naar overzicht